લોન વહેલી બંધ કરવાથી સિબિલ સ્કોર ઘટે? જાણો સાચી અસર

લોન વહેલી બંધ કરવાથી તમારા સિબિલ સ્કોરને કોઈ કાયમી નુકસાન થતું નથી. વધુમાં વધુ થોડા પોઇન્ટનો, થોડા સમયનો ઘટાડો દેખાઈ શકે, કારણ કે તમારા ક્રેડિટ મિક્સમાંથી એક એક્ટિવ એકાઉન્ટ ઓછું થાય છે. પણ લોન તેની સમયસર ચુકવણીની હિસ્ટ્રી સાથે રિપોર્ટમાં "ક્લોઝ્ડ" તરીકે રહે છે, અને ઓછું દેવું સમય જતાં તમને મદદ કરે છે. ખરું નુકસાન ત્યારે થાય જ્યારે ક્લોઝર ખોટી રીતે રિપોર્ટ થાય, જેમ કે "ક્લોઝ્ડ"ને બદલે "સેટલ્ડ", એટલે સમય કરતાં કાગળકામ વધુ મહત્ત્વનું છે.

લોન બંધ થયા પછી સ્કોર થોડો કેમ ઘટી શકે

ક્રેડિટ સ્કોર ઘણાં પરિબળોથી બને છે, જે અમારી સિબિલ સ્કોર કેવી રીતે ગણાય છે ગાઇડમાં વિગતે સમજાવ્યાં છે. લોન બંધ કરવાથી તેમાંથી ત્રણ પરિબળ પર અસર થાય છે.

ક્રેડિટ મિક્સ

સ્કોરિંગ મોડલ જોવા માંગે છે કે તમે સિક્યોર્ડ ક્રેડિટ (હોમ, કાર, ગોલ્ડ લોન) અને અનસિક્યોર્ડ ક્રેડિટ (પર્સનલ લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ) બંને સંભાળી શકો છો. જો તમે તમારી એકમાત્ર સિક્યોર્ડ લોન ફોરક્લોઝ કરો અને ફક્ત ક્રેડિટ કાર્ડ બાકી રહે, તો મિક્સ સાંકડું થાય છે. તમે હપ્તાવાળું દેવું કેવી રીતે સંભાળો છો તેનો તાજો પુરાવો મોડલ પાસે ઓછો રહે છે, અને સ્કોર થોડો સરકી શકે.

એકાઉન્ટની ઉંમર અને એક્ટિવ હિસ્ટ્રી

બંધ થયેલું એકાઉન્ટ ગાયબ થતું નથી. તે ચુકવણીના રેકોર્ડ સાથે રિપોર્ટમાં રહે છે અને તમારી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રીમાં ગણાતું રહે છે. ફરક એટલો કે હવે તેમાં દર મહિને નવા રેકોર્ડ ઉમેરાતા નથી. જો એ તમારી સૌથી જૂની કે એકમાત્ર એક્ટિવ લોન હતી, તો સતત સારું વર્તન દેખાડતાં ચાલુ એકાઉન્ટ ઓછાં રહે છે, જે થોડા સમય માટે સ્કોર પર ભાર મૂકી શકે.

બાકી દેવું

આ પરિબળ તમારી તરફેણમાં જાય છે. તમારું કુલ બાકી બેલેન્સ ઘટે છે, અને તેની સાથે દેવાનો બોજ પણ. આગામી મહિનાઓમાં સામાન્ય રીતે આ ફાયદો ક્રેડિટ મિક્સના નાના નુકસાન કરતાં વધી જાય છે.

ટૂંકા ગાળાનો ઘટાડો vs લાંબા ગાળાની અસર

ક્લોઝર પછી ઘટાડો આવવો સામાન્ય છે અને તમે કંઈ ખોટું કર્યું હોવાની નિશાની નથી. જો તમે જલ્દી હોમ લોન જેવી મોટી લોન માટે અરજી કરવાના હો, તો ક્લોઝર પછી સ્કોર તપાસો અને તેને સ્થિર થવા એક કે બે રિપોર્ટિંગ સાઇકલ આપો. વાસ્તવિક સમયમર્યાદા માટે અમારો લેખ સિબિલ સ્કોર સુધરતાં કેટલો સમય લાગે વાંચો.

બંધ થયેલી લોન કેવી રીતે રિપોર્ટ થાય છે

તમે પૂરી રકમ ભરો ત્યારે લેન્ડર ક્રેડિટ બ્યુરો (TransUnion CIBIL, Experian, Equifax અને CRIF High Mark)ને અપડેટ મોકલે છે, જેમાં એકાઉન્ટ શૂન્ય બેલેન્સ, બંધ થયાની તારીખ અને "ક્લોઝ્ડ" ઓનરશિપ સ્ટેટસ સાથે દેખાય છે. પેમેન્ટ હિસ્ટ્રી ગ્રિડમાં દરેક મહિનાનો રેકોર્ડ રહે છે, જૂની મોડી ચુકવણીઓ સહિત.

RBIના સુધારેલા ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન રિપોર્ટિંગ ડાયરેક્શન્સ હેઠળ 1 જુલાઈ 2026થી લેન્ડરે ક્રેડિટ બ્યુરોને દર અઠવાડિયે, દર મહિનાની 9, 16, 23 તારીખે અને મહિનાના છેલ્લા દિવસે અપડેટ મોકલવા પડે છે. વ્યવહારમાં, ક્લોઝર સામાન્ય રીતે આમાંથી એક કે બે રિપોર્ટિંગ તારીખમાં તમારા રિપોર્ટમાં દેખાય છે. આશરે એક મહિના પછી પણ એકાઉન્ટ એક્ટિવ કે બાકી રકમ સાથે દેખાય, તો લેન્ડરની ગ્રીવન્સ ટીમનો સંપર્ક કરો અને બ્યુરો પાસે ડિસ્પ્યુટ નોંધાવો.

ક્લોઝ્ડ vs સેટલ્ડ: ખરેખર મહત્ત્વનો ફરક

• ક્લોઝ્ડ: તમે બાકી બધું ભરી દીધું છે. તે સામાન્ય ક્લોઝર તરીકે રિપોર્ટ થાય છે અને ન્યૂટ્રલથી પોઝિટિવ ગણાય છે.
• સેટલ્ડ: લેન્ડરે પૂરા બાકી કરતાં ઓછી રકમ સ્વીકારી છે, ઘણી વાર ડિફોલ્ટ પછી. તે નેગેટિવ સ્ટેટસ તરીકે રિપોર્ટ થાય છે અને વર્ષો સુધી સ્કોર નીચો રાખી શકે.

જો લેન્ડર "વન-ટાઇમ સેટલમેન્ટ"ની ઓફર કરે, તો સ્વીકારતાં પહેલાં તેની ક્રેડિટ પરની કિંમત સમજો. અમારી લોન સેટલમેન્ટ vs ક્લોઝર ગાઇડ બંને વચ્ચે ફરક કેવી રીતે ઓળખવો અને એકાઉન્ટ ખોટું માર્ક થયું હોય તો શું કરવું તે સમજાવે છે.

ફોરક્લોઝર અને પ્રીપેમેન્ટ ચાર્જ: RBI શું મંજૂરી આપે છે (ઓક્ટોબર 2026 મુજબ)

વહેલા ક્લોઝરનો કોઈ ખર્ચ થશે કે નહીં તે વ્યાજ દરના પ્રકાર અને લોન લેનાર પર આધાર રાખે છે.

• વ્યક્તિઓને બિઝનેસ સિવાયના હેતુ માટે ફ્લોટિંગ રેટ લોન: RBI (પ્રી-પેમેન્ટ ચાર્જીસ ઓન લોન્સ) ડાયરેક્શન્સ, 2025 હેઠળ 1 જાન્યુઆરી 2026 કે તે પછી મંજૂર કે રિન્યૂ થયેલી લોન પર લેન્ડર કોઈ પ્રીપેમેન્ટ કે ફોરક્લોઝર ચાર્જ લઈ શકતા નથી. પૈસા ક્યાંથી આવ્યા તે ગમે તે હોય, તમે થોડી રકમ ભરો કે પૂરી, અને કો-બોરોઅર હોય તો પણ આ લાગુ પડે છે. RBIની અગાઉની સૂચનાઓ પણ વ્યક્તિઓની ફ્લોટિંગ રેટ ટર્મ લોન પર આ ચાર્જ રોકતી હતી, તેથી મોટા ભાગની જૂની ફ્લોટિંગ રેટ હોમ લોન પણ પ્રીપે કરવા માટે મફત હતી.
• વ્યક્તિઓ અને માઇક્રો તથા સ્મોલ એન્ટરપ્રાઇઝને બિઝનેસ માટે ફ્લોટિંગ રેટ લોન: અહીં પણ ચાર્જ પર પ્રતિબંધ છે, પણ કેટલીક લેન્ડર કેટેગરી (સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક, રિજનલ રૂરલ બેંક, ટિયર 3 અર્બન કો-ઓપરેટિવ બેંક, NBFC મિડલ લેયર અને બીજી) માટે આ ફક્ત ₹50 લાખ સુધીની મંજૂર રકમ પર લાગુ પડે છે.
• ફિક્સ્ડ રેટ લોન: લેન્ડર હજી ફી લઈ શકે, ઘણી વાર પ્રીપે કરેલી રકમના થોડા ટકા. તે કી ફેક્ટ્સ સ્ટેટમેન્ટ, સેંક્શન લેટર અને લોન એગ્રીમેન્ટમાં જણાવેલી હોવી જોઈએ; લેન્ડર જાહેર ન કરેલા કે પાછલી તારીખથી ચાર્જ ઉમેરી શકતા નથી.
• લેન્ડરે શરૂ કરેલું ક્લોઝર: જો લેન્ડર તમને વહેલી ચુકવણી કરવા કહે, તો તે પ્રીપેમેન્ટ ફી લઈ શકતો નથી.

ઘણી પર્સનલ લોન અને કાર લોન ફિક્સ્ડ રેટની હોય છે, તેથી પ્રીપે કરતાં પહેલાં ફોરક્લોઝર ક્લોઝ વાંચો. કેટલાક લેન્ડર લોક-ઇન પણ રાખે છે, જેમ કે ફિક્સ્ડ રેટ પર્સનલ લોનના પહેલા 6 કે 12 મહિનામાં ફોરક્લોઝર નહીં.

ઉદાહરણથી સમજો: આખી લોન બંધ vs પાર્ટ પ્રીપેમેન્ટ

રવિ પાસે વર્ષે 13%ના દરે 5 વર્ષ માટે ₹5 લાખની પર્સનલ લોન છે. તેનો EMI ₹11,377 છે. 24 EMI પછી તેની બાકી મૂળ રકમ આશરે ₹3,37,643 છે, અને બાકીના 36 EMIમાં તેને આશરે ₹71,912 વ્યાજ ભરવું પડશે. તેની પાસે ₹3.5 લાખની બચત છે. ધારો કે કોઈ ફોરક્લોઝર ફી નથી (આંકડા સમજવા માટે છે).

ગણતરી:

1. ₹1.5 લાખ પ્રીપે કર્યા પછી મૂળ રકમ ₹3,37,643 − ₹1,50,000 = ₹1,87,643 થાય.
2. ₹11,377નો EMI ચાલુ રાખે તો આ રકમ આશરે 19 મહિનામાં ભરાઈ જાય, આશરે ₹20,204 વ્યાજ સાથે. બચત = ₹71,912 − ₹20,204 = ₹51,708.
3. તેના બદલે 36 મહિના રાખે તો EMI ઘટીને આશરે ₹6,322 થાય; કુલ વ્યાજ = ₹6,322 × 36 − ₹1,87,643 ≈ ₹39,965.

આખી લોન બંધ કરવાથી સૌથી વધુ બચત થાય, પણ રવિ પાસે બચતમાં માંડ ₹12,000 રહે. EMI એ જ રાખીને ₹1.5 લાખ પ્રીપે કરવાથી આશરે 72% બચત મળે છે (₹71,912માંથી ₹51,708), ₹2 લાખ ઇમરજન્સી ફંડ તરીકે રહે છે, અને લોન હજી દોઢ વર્ષ સુધી સમયસર ચુકવણી રિપોર્ટ કરતી રહે છે. તમારા પોતાના આંકડા અમારા લોન પ્રીપેમેન્ટ કેલ્ક્યુલેટરમાં ગણો; હોમ લોન માટે જુઓ કે EMI ઘટાડવો કે મુદત.

ક્યારે આખી લોન બંધ કરવા કરતાં પાર્ટ પ્રીપેમેન્ટ સારું

• તમારું ઇમરજન્સી ફંડ ખાલી થઈ જાય તેમ હોય. કોઈ પણ લોન બંધ કરતાં પહેલાં ઓછામાં ઓછા 3થી 6 મહિનાના ખર્ચ જેટલી રકમ અલગ રાખો.
• ફિક્સ્ડ રેટ લોન પર ફોરક્લોઝર ફી ઊંચી હોય. કેટલાક લેન્ડર દર વર્ષે નક્કી કરેલું પાર્ટ પ્રીપેમેન્ટ ઓછી ફીએ કે મફત કરવા દે છે; તેનો લાભ લો.
• એ તમારી એકમાત્ર એક્ટિવ ક્રેડિટ હોય. જો તમારી પાસે ક્રેડિટ કાર્ડ કે બીજી લોન ન હોય, તો એકાઉન્ટ થોડો વધુ સમય ચાલુ રાખવાથી હિસ્ટ્રી બનતી રહે છે. પાતળી ક્રેડિટ ફાઇલવાળા યુવાન લોન લેનારાઓ માટે આ સૌથી મહત્ત્વનું છે.
• લોન સસ્તી હોય. આશરે 8%થી 9%ની હોમ લોન ચાલુ રાખવી યોગ્ય હોઈ શકે, જો તમારી વધારાની રકમનો બહેતર ઉપયોગ હોય, જેમ કે પહેલાં 13%થી 16%ની પર્સનલ લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ બેલેન્સ ચૂકવવું.
• તમે મોટી લોન માટે અરજી કરવાના હો. અરજીના થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં ક્લોઝર ખોટા સમયે નાનો ઘટાડો લાવી શકે; પાર્ટ પ્રીપેમેન્ટથી એકાઉન્ટ સ્થિર રહે છે.

જ્યારે લોન મોંઘી હોય (પર્સનલ લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ લોન, કન્ઝ્યુમર લોન), કોઈ ચાર્જ ન હોય, અને પછી પણ તમારી પાસે ઇમરજન્સી ફંડ રહે, ત્યારે આખી લોન બંધ કરવી વધુ સમજદારીભર્યું છે.

લોન બંધ કર્યા પછી લેવાના દસ્તાવેજો

1. નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ (NOC) કે નો-ડ્યુઝ લેટર, જેમાં લખ્યું હોય કે કંઈ બાકી નથી.
2. ફાઇનલ લોન એકાઉન્ટ સ્ટેટમેન્ટ, જેમાં શૂન્ય બેલેન્સ અને ક્લોઝરની તારીખ હોય.
3. ફોરક્લોઝર કે ક્લોઝર સ્ટેટમેન્ટ, જેમાં તમે ભરેલી ચોક્કસ રકમ અને મૂળ રકમ, વ્યાજ તથા ચાર્જનું વિભાજન હોય.
4. પ્રોપર્ટીના અસલ દસ્તાવેજો હોમ લોન કે પ્રોપર્ટી સામે લોન માટે, સાથે મોર્ગેજ રિલીઝ અને CERSAIમાં નોંધાયેલો ચાર્જ દૂર કરવો. RBIના નિયમો મુજબ લેન્ડરે પૂરી ચુકવણીના 30 દિવસમાં અસલ દસ્તાવેજો પરત કરવા અને ચાર્જ દૂર કરવા પડે, અને વિલંબ લેન્ડરના વાંકે હોય તો વિલંબના દરેક દિવસ માટે ₹5,000 ચૂકવવા પડે.
5. હાઇપોથિકેશન રદ વાહન લોન માટે: ફોર્મ 35 અને NOC, જે તમે રજિસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ અપડેટ કરાવવા RTOમાં જમા કરો છો.
6. NACH કે ઇ-મેન્ડેટ રદ કરાવો, જેથી પછી કોઈ EMI કપાય નહીં.

સ્કેન કરેલી નકલો કાયમ સાચવી રાખો. જો ક્યારેય બંધ લોન એક્ટિવ દેખાય, તો બ્યુરો ડિસ્પ્યુટમાં આ જ તમારા પુરાવા છે.

મુખ્ય મુદ્દા

• લોન વહેલી બંધ કરવાથી કાયમી નુકસાન થતું નથી; ઘટાડો આવે તો પણ નાનો અને થોડા સમયનો હોય છે.
• બંધ થયેલું એકાઉન્ટ તેની પૂરી ચુકવણી હિસ્ટ્રી સાથે રિપોર્ટમાં રહે છે.
• ખાતરી કરો કે તે "ક્લોઝ્ડ" તરીકે રિપોર્ટ થાય, ક્યારેય "સેટલ્ડ" નહીં; આગામી સાપ્તાહિક રિપોર્ટિંગ તારીખો (9, 16, 23 અને મહિનાનો છેલ્લો દિવસ) પછી રિપોર્ટ તપાસો.
• 1 જાન્યુઆરી 2026થી મંજૂર કે રિન્યૂ થયેલી, વ્યક્તિઓની અંગત ઉપયોગ માટેની ફ્લોટિંગ રેટ લોન પર પ્રીપેમેન્ટ કે ફોરક્લોઝર ચાર્જ લાગી શકતો નથી; ફિક્સ્ડ રેટ લોન પર જાહેર કર્યો હોય તો લાગી શકે.
• NOC, ફાઇનલ સ્ટેટમેન્ટ અને અસલ દસ્તાવેજો લો; લેન્ડરે 30 દિવસમાં પ્રોપર્ટીના કાગળો પરત કરવા પડે.
• જ્યારે ઇમરજન્સી ફંડ બચે, ફિક્સ્ડ રેટની ફી ટળે કે તમારી એકમાત્ર ક્રેડિટ ચાલુ રહે, ત્યારે પાર્ટ પ્રીપેમેન્ટ વધુ સમજદારીભર્યું હોઈ શકે.