PMAY શહેરી 2.0 કે PMAY ગ્રામીણ: તમને કઈ યોજના લાગુ પડે?
PMAY શહેરી 2.0 અને PMAY ગ્રામીણ: તમારો વિસ્તાર યોજના કેવી રીતે નક્કી કરે, પાત્રતા અને રકમની સરખામણી, ક્યાં અરજી કરવી, સ્ટેટસ અને ખોટી યોજનામાં નામંજૂરી.
આ લેખમાં
પીએમ આવાસ યોજનાની કઈ યોજના તમને લાગુ પડે તે મકાન ક્યાં બનશે કે ખરીદાશે તેના પર આધાર રાખે છે: સ્ટેચ્યુટરી ટાઉન કે નોટિફાઇડ શહેરી પ્લાનિંગ એરિયાની અંદર હોય તો PMAY-શહેરી 2.0; એવા વિસ્તારની બહારના ગામમાં હોય તો PMAY-ગ્રામીણ. ઓક્ટોબર 2026ની સ્થિતિએ બંને યોજનાઓ તેમના 2024-29ના તબક્કા માટે ચાલુ છે, પણ બંને ખૂબ અલગ રીતે કામ કરે છે. PMAY-U 2.0માં તમે બાંધકામ ગ્રાન્ટ, ફ્લેટ કે હોમ લોન સબસિડી માટે પોર્ટલ પર અરજી કરી શકો છો, જ્યારે PMAY-G સર્વે યાદીઓમાંથી પરિવારો પસંદ કરીને મકાન બાંધવા ગ્રાન્ટ આપે છે.
આ ગાઇડ તમને તમારા સરનામા અને સ્થિતિ મુજબ કઈ યોજના યોગ્ય છે તે નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે, બંને શું આપે છે તેની સરખામણી કરે છે, અને ખોટી યોજના હેઠળ નામંજૂર થાઓ તો શું કરવું તે સમજાવે છે. યોજનાની વિગતો માટે અમારી PMAY-ગ્રામીણ અને PMAY-U 2.0 હોમ લોન સબસિડી ગાઇડ જુઓ.
પગલું 1: તમારું મકાન કયા વિસ્તારમાં આવે છે તે તપાસો
| તમારું સ્થળ | લાગુ પડતી યોજના |
|---|---|
| મહાનગરપાલિકા, નગરપાલિકા, નગર પંચાયત કે બીજું સ્ટેચ્યુટરી ટાઉન (વસ્તી ગણતરી 2011 કે પછી નોટિફાઇ થયેલું) | PMAY-U 2.0 |
| નોટિફાઇડ પ્લાનિંગ એરિયા કે શહેરી/ઔદ્યોગિક ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીની હદની અંદરનું ગામ | PMAY-U 2.0 (નોટિફાઇડ પ્લાનિંગ એરિયા આવરી લેવાય છે; ULB કે ઓથોરિટી પાસે ખાતરી કરો) |
| કોઈ નોટિફાઇડ શહેરી વિસ્તારની બહાર, ગ્રામ પંચાયત હેઠળનું ગામ | PMAY-G |
| 2024-29 દરમિયાન રાજ્યના ગેઝેટથી, MoHUAની મંજૂરી સાથે નોટિફાઇ થયેલું ટાઉન | PMAY-U 2.0 |
| હજુ ગ્રામ પંચાયત હેઠળ ચાલતું સેન્સસ ટાઉન | સામાન્ય રીતે PMAY-G; બ્લોક કચેરી પાસે ખાતરી કરો, કારણ કે તે સ્ટેચ્યુટરી ટાઉન નથી |
નિર્ણાયક બાબત મિલકતનું સ્થળ છે, તમારી નોકરી કે આજે તમે ક્યાં ભાડે રહો છો તે નહીં. શહેરમાં કામ કરતો પરિવાર ગામના પ્લોટ પર મકાન બાંધે તો એ મકાન માટે PMAY-G લાગુ પડે. ખાતરી ન હોય તો ULBને પૂછો કે સર્વે નંબર કે વોર્ડ આવરી લેવાયેલા વિસ્તારમાં છે કે નહીં, કે બ્લોક વિકાસ કચેરીને પૂછો કે તે ગ્રામ પંચાયત હેઠળ છે કે નહીં.
પગલું 2: દરેક યોજના શું આપે છે તેની સરખામણી (ઓક્ટોબર 2026ની સ્થિતિએ)
| મુદ્દો | PMAY-શહેરી 2.0 | PMAY-ગ્રામીણ |
|---|---|---|
| મંત્રાલય | આવાસ અને શહેરી બાબતો | ગ્રામીણ વિકાસ |
| સમયગાળો | 2024-29 | 2024-25થી 2028-29 |
| લાભ લેવાની રીતો | BLC (પોતાના પ્લોટ પર બાંધકામ), AHP (EWS ફ્લેટ ખરીદી), ARH (ભાડાનું મકાન), ISS (હોમ લોન સબસિડી) | પાકું મકાન બાંધવા ગ્રાન્ટ |
| આવક મર્યાદા | EWS ₹3 લાખ સુધી (BLC, AHP); ISS માટે ₹9 લાખ સુધી | કોઈ સભ્ય મહિને ₹15,000થી વધુ કમાય તો આપમેળે બાકાત, સાથે બીજા બાકાત નિયમો |
| રકમ | BLC/AHP: ઓછામાં ઓછા ₹2.50 લાખ; ISS: લોન ખાતામાં ₹1.80 લાખ સુધી | ₹1.20 લાખ (મેદાની) કે ₹1.30 લાખ (ઉત્તર-પૂર્વ અને પહાડી રાજ્યો/UT), સાથે ₹12,000 શૌચાલય અને 90-95 દિવસની મજૂરી |
| મકાનનું કદ | BLC/AHP માટે 30-45 ચો.મી.; ISS માટે 120 ચો.મી. કાર્પેટ સુધી | લઘુતમ 25 ચો.મી. |
| પસંદગી કેવી રીતે | તમે યુનિફાઇડ વેબ પોર્ટલ, ULB કે CSC પર અરજી કરો | SECC 2011 પરમેનન્ટ વેઇટ લિસ્ટ અને આવાસ+ સર્વે, ગ્રામ સભાની ચકાસણી |
| લોન | BLC/AHP માટે વૈકલ્પિક; ISS માટે જરૂરી | ₹70,000 સુધીની વૈકલ્પિક લોન |
| સામાન્ય નિયમો | ભારતમાં ક્યાંય પાકું મકાન નહીં; છેલ્લાં 20 વર્ષમાં સરકારી મકાન નહીં; મકાન મહિલાના નામે કે સંયુક્ત | એ જ સિદ્ધાંતો; મહિલાના નામે કે સંયુક્ત |
આધાર આધારિત તપાસ બંને ડેટાબેઝને જોડે છે, એટલે પરિવાર બંને હેઠળ દાવો ન કરી શકે.
ઉદાહરણ: એક જ પરિવાર, બે સ્થળ
પાટીલ પરિવાર વર્ષે ₹2.6 લાખ કમાય છે અને તેમની પાસે બે પ્લોટ છે: એક ગ્રામ પંચાયત હેઠળના તેમના ગામમાં, બીજો 15 કિ.મી. દૂરની નગર પંચાયતની અંદર. તેઓ મેદાની રાજ્યમાં આશરે ₹4,00,000ના ખર્ચે (ઉદાહરણ માટે) સાદું મકાન બાંધવા માગે છે.
| વિગત | ગામમાં બાંધકામ (PMAY-G) | ટાઉનમાં બાંધકામ (PMAY-U 2.0 BLC) |
|---|---|---|
| આવાસ સહાય | ₹1,20,000 | ₹2,50,000 (કેન્દ્ર ₹1.50 લાખ + રાજ્ય લઘુતમ ₹1 લાખ) |
| શૌચાલય સહાય | ₹12,000 | અલગ ઘટક નથી |
| મજૂરી સહાય | 90 દિવસનું અકુશળ કામ (મૂલ્ય રાજ્યના વેતન દર પર આધારિત) | લાગુ નથી |
| ખૂટતી રકમ | મજૂરી સહાય પહેલાં આશરે ₹2,68,000 | ₹1,50,000 |
| હમણાં અરજી થાય? | ફક્ત PWL કે આવાસ+ યાદીમાં હોય તો | હા, પોર્ટલ કે ULB મારફતે |
ટાઉનની ખૂટતી રકમ ₹1,50,000ની લોનથી, કે ગામની ખૂટતી રકમ આંશિક રીતે ₹70,000ની વૈકલ્પિક PMAY-G લોનથી ભરવાના હોય, તો પહેલાં EMI કેલ્ક્યુલેટરમાં EMI તપાસવો જોઈએ. ટાઉનના વિકલ્પમાં વધુ પૈસા મળે છે, પણ ત્યારે જ જ્યારે પરિવાર ત્યાં બીજી રીતે પણ પાત્ર હોય અને પ્લોટનું ટાઇટલ સ્પષ્ટ હોય. તેઓ ફક્ત એક જ પસંદ કરી શકે.
જરૂરી દસ્તાવેજો
PMAY-U 2.0: કુટુંબના બધા સભ્યોનું આધાર, આવકનો દાખલો, સરનામાનો પુરાવો, પાકું મકાન ન હોવાનું સ્વ-ઘોષણાપત્ર, જમીનના દસ્તાવેજો (BLC) કે ફાળવણીના કાગળ (AHP), અને લોનના દસ્તાવેજો (ISS).
PMAY-G: સંમતિ સાથે આધાર, આધાર-સીડેડ બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ ખાતું, મજૂરી સહાય માટે જોબ કાર્ડની વિગત, સ્વચ્છ ભારત મિશન (ગ્રામીણ) નંબર હોય તો, અને જમીનના કાગળ કે રાજ્યની જમીન ફાળવણી.
ક્યાં અરજી કરવી
- PMAY-U 2.0: pmay-urban.gov.in પરથી લિંક થયેલું યુનિફાઇડ વેબ પોર્ટલ, તમારી ULBનો હાઉસિંગ સેલ કે કોમન સર્વિસ સેન્ટર. ISS અરજદારોને પ્રાઇમરી લેન્ડિંગ ઇન્સ્ટિટ્યુશનની લોન પણ જોઈએ.
- PMAY-G: ખુલ્લી ઓનલાઇન અરજી નથી. pmayg.dord.gov.in પર કે ગ્રામ પંચાયત પાસે તમારું નામ તપાસો; રહી ગયું હોય તો આગામી સર્વે અપડેટમાં સમાવેશ માટે ગ્રામ પંચાયત અને BDOને લેખિત અરજી આપો.
બંને મફત છે. "PM Awas online form" જેવાં નામની નકલી સાઇટો ફી અને આધારની વિગતો ઉઘરાવે છે; ફક્ત સત્તાવાર પોર્ટલ વાપરો.
સ્ટેટસ કેવી રીતે ટ્રેક કરવું
- શહેરી: યુનિફાઇડ વેબ પોર્ટલ કે PMAY-U 2.0 એપ પર અરજી ID કે મોબાઇલ નંબર; પાસબુકમાં DBT ક્રેડિટ.
- ગ્રામીણ: pmayg.dord.gov.inના રિપોર્ટમાં રજિસ્ટ્રેશન નંબર, ગ્રામ પંચાયતનું નોટિસ બોર્ડ, અને જિયો-ટેગ થયેલા તબક્કા માટે AwaasApp.
- બંને: કેન્દ્રના DBT પેમેન્ટ માટે pfms.nic.in પરનું PFMS "Know Your Payments" પેજ.
સામાન્ય સમસ્યાઓ અને ઉકેલ
- "શહેરી વિસ્તારમાં નથી" કહીને નામંજૂર: ULB કે પ્લાનિંગ ઓથોરિટી પાસેથી મિલકતનું સ્થળ દર્શાવતું પ્રમાણપત્ર લો, કે બ્લોક કચેરી મારફતે PMAY-G માટે અરજી કરો.
- "બેવડો લાભ" કહીને નામંજૂર: તમારા આધાર સાથે કઈ યોજનાનો રેકોર્ડ મળ્યો તે પૂછો. કુટુંબના સભ્ય સાથે ભૂલથી જોડાયું હોય, તો એ કચેરી પાસેથી લેખિત સુધારો લો.
- વિસ્તાર તાજેતરમાં શહેરમાં ભળ્યો: વોર્ડ નોટિફાઇ થયો છે કે નહીં તે ULBને પૂછો; ત્યાં સુધી ડેટાબેઝમાં જૂની સ્થિતિ લાગુ રહી શકે.
- BLC કે AHP માટે આવક EWS મર્યાદાથી વધુ: આવક ₹3-9 લાખ હોય અને તમે લોનથી ખરીદી કે બાંધકામ કરતા હો, તો ISS હજુ લાગુ પડી શકે; જુઓ અમારી હોમ લોન પાત્રતા અને દસ્તાવેજો ગાઇડ.
ફરિયાદ કેવી રીતે કરવી
- શહેરી: ULB હાઉસિંગ સેલ, પછી સ્ટેટ લેવલ નોડલ એજન્સી, પછી PMAY-U 2.0 પોર્ટલનો ગ્રીવન્સ વિભાગ કે CPGRAMS.
- ગ્રામીણ: ગ્રામ પંચાયત અને BDO, પછી જિલ્લા ગ્રામ વિકાસ કચેરી, પછી pgportal.gov.in પર CPGRAMS.
- બેંકના પ્રશ્નો (ISS કે હાઉસિંગ લોન): બેંકના ગ્રીવન્સ ઓફિસર, પછી 30 દિવસ પછી cms.rbi.org.in પર RBI ઇન્ટિગ્રેટેડ ઓમ્બડ્સમેન.
- છેતરપિંડી: cybercrime.gov.in કે હેલ્પલાઇન 1930.
મુખ્ય મુદ્દા
- યોજના મિલકતના સ્થળ પ્રમાણે નક્કી થાય: સ્ટેચ્યુટરી ટાઉન કે નોટિફાઇડ પ્લાનિંગ એરિયા એટલે PMAY-U 2.0; ગ્રામ પંચાયતનું ગામ એટલે PMAY-G.
- ઓક્ટોબર 2026ની સ્થિતિએ, PMAY-U 2.0 BLC અને AHP EWS પરિવારોને ઓછામાં ઓછા ₹2.50 લાખ અને ISS ₹1.80 લાખ સુધી આપે છે; PMAY-G ₹1.20-1.30 લાખ સાથે શૌચાલય અને મજૂરી સહાય આપે છે.
- PMAY-U 2.0 માટે પોર્ટલ પર અરજી થાય છે; PMAY-G ગ્રામ સભાએ ચકાસેલી સર્વે યાદીઓમાંથી પસંદગી કરે છે.
- આધારથી તપાસ થતી હોવાથી પરિવારને ફક્ત એક જ યોજનાનો લાભ મળી શકે.
- બંને મફત છે; ફરિયાદ પહેલાં ULB કે બ્લોક કચેરીને, પછી રાજ્ય એજન્સી કે CPGRAMSમાં કરો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
મને PMAY શહેરી લાગુ પડે કે PMAY ગ્રામીણ તે કેવી રીતે જાણવું?
એ મકાન ક્યાં બનશે તેના પર આધાર રાખે છે, તમે ક્યાં કામ કરો છો તેના પર નહીં. પ્લોટ કે ફ્લેટ સ્ટેચ્યુટરી ટાઉન (મહાનગરપાલિકા, નગરપાલિકા કે નગર પંચાયત) કે નોટિફાઇડ પ્લાનિંગ કે ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી વિસ્તારમાં હોય તો PMAY-U 2.0 લાગુ પડે. આવા વિસ્તારની બહાર ગ્રામ પંચાયત હેઠળના ગામમાં હોય તો PMAY-ગ્રામીણ લાગુ પડે.
શું PMAY-U અને PMAY-G બંનેનો લાભ મળી શકે?
ના. PMAY-U 2.0 સિસ્ટમ PMAY-G સાથે આધાર આધારિત ડુપ્લિકેશન તપાસ કરે છે, અને બંને યોજનાઓ છેલ્લાં 20 વર્ષમાં સરકારી મકાન મેળવનાર પરિવારોને બાકાત રાખે છે. પરિવારને ફક્ત એકનો જ લાભ મળી શકે.
કઈ યોજનામાં વધુ પૈસા મળે, PMAY-U કે PMAY-G?
ઓક્ટોબર 2026ની સ્થિતિએ, PMAY-U 2.0 BLC તમારા શહેરી પ્લોટ પર બાંધકામ માટે ઓછામાં ઓછા ₹2.50 લાખ આપે છે, જ્યારે PMAY-G મેદાની વિસ્તારમાં ₹1.20 લાખ કે ઉત્તર-પૂર્વ અને પહાડી વિસ્તારમાં ₹1.30 લાખ આપે છે, સાથે શૌચાલય માટે ₹12,000 અને 90-95 દિવસની મજૂરી. શહેરી ઇન્ટરેસ્ટ સબસિડી સ્કીમ હોમ લોન સામે ₹1.80 લાખ સુધી આપે છે.
શું PMAY શહેરીની જેમ PMAY ગ્રામીણ માટે ઓનલાઇન અરજી થાય?
ના. PMAY-U 2.0 તેના યુનિફાઇડ વેબ પોર્ટલ પર અરજી સ્વીકારે છે. PMAY-Gના લાભાર્થીઓ SECC 2011 યાદી અને આવાસ+ સર્વેમાંથી પસંદ થાય છે અને ગ્રામ સભા ચકાસે છે; તમારું નામ રહી ગયું હોય તો ગ્રામ પંચાયત કે બ્લોક કચેરીનો સંપર્ક કરો.
મારું ગામ નગરપાલિકામાં ભળી ગયું. હવે કઈ યોજના લાગુ પડે?
વિસ્તાર સ્ટેચ્યુટરી ટાઉન કે પ્લાનિંગ એરિયાના ભાગ તરીકે નોટિફાઇ થાય પછી તે PMAY-U 2.0 હેઠળ આવે છે, જે 2024-29 દરમિયાન નોટિફાઇ થયેલા ટાઉનને પણ આવરી લે છે. તમારો વોર્ડ આવરી લેવાયો છે કે નહીં તે ULBને પૂછો; તમને PMAY-G મકાન પહેલેથી મંજૂર થયું હોય તો તે PMAY-G હેઠળ જ પૂરું થાય છે.
આ લેખ ફક્ત સામાન્ય માહિતી માટે છે, વ્યક્તિગત નાણાકીય, ટેક્સ કે કાનૂની સલાહ નથી. કોઈ પણ નિર્ણય લેતા પહેલા તમારી બેંક, લેન્ડર અથવા યોગ્ય સલાહકાર પાસેથી ખાતરી કરો.