ATMમાંથી પૈસા ન નીકળ્યા પણ ખાતામાંથી કપાયા? રોજના ₹100 મેળવો
ATMમાંથી કેશ ન મળી પણ ખાતામાંથી પૈસા કપાયા? RBI મુજબ T+5 દિવસમાં પરત કરવા પડે, નહીં તો રોજના ₹100. સ્ટેપ્સ, ફરિયાદનો નમૂનો અને ક્યાં ફરિયાદ કરવી.
આ લેખમાં
"ATMમાંથી બધા સાચા અવાજ આવ્યા, કેશ બહાર ન આવી, અને હમણાં જ ₹10,000 કપાયાનો SMS આવ્યો." જો તમારી સાથે આવું થયું હોય, તો એક લાઇનનો ઉપાય છે: ATM ID, સમય અને ટ્રાન્ઝેક્શન નંબર નોંધો, આપોઆપ રિવર્સલ માટે પાંચ દિવસ સુધી રાહ જુઓ, અને ન આવે તો તમારી પોતાની બેંકને ફરિયાદ કરો, જેણે પછી વિલંબના દરેક દિવસ માટે તમને ₹100 ચૂકવવા પડે. ભારતીય બેંકિંગમાં આ સૌથી સ્પષ્ટ રીતે સુરક્ષિત સ્થિતિઓમાંની એક છે: RBI ચોક્કસ સમયમર્યાદા અને દંડ નક્કી કરે છે, અને દંડ તમે માંગ્યા વગર તમારા સુધી પહોંચવો જોઈએ.
સામાન્ય રીતે શું થયું હોય છે
ATMએ તમારી બેંકને ડેબિટ વિનંતી મોકલી, તમારી બેંકે મંજૂરી આપી, અને પછી કેશ આપતાં પહેલાં કે દરમિયાન કંઈક ખોટું થયું: મશીનમાં કેશ ખૂટી ગઈ, શટર અટકી ગયું, કે નેટવર્ક ટાઇમ-આઉટ થયું. મોટા ભાગના કિસ્સામાં ATMનું ઇલેક્ટ્રોનિક જર્નલ નોંધે છે કે કેશ અપાઈ નથી, અને એક-બે દિવસમાં રિવર્સલ આપોઆપ થઈ જાય છે.
થોડા કિસ્સા વિવાદના હોય છે: મશીનનો લોગ કેશ અપાઈ ગઈ એવું બતાવે, કે ડિસ્પેન્સરે રકમ કરતાં ઓછું આપ્યું. તેમાં ફરિયાદ અને તપાસ જરૂરી છે, એટલે જ પહેલી થોડી મિનિટોની તમારી નોંધો મહત્ત્વની છે.
શું કરવું, સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ
ATM પર, પહેલી થોડી મિનિટોમાં
- તરત ત્યાંથી ન જાઓ. ક્યારેક કેશ મોડી બહાર આવે છે. એક મિનિટ રાહ જુઓ અને સ્લોટ તપાસો.
- વિગતો નોંધો: ATM ID (મશીન પર કે સ્લિપ પર છાપેલું), સ્થળ, તારીખ, ચોક્કસ સમય, રકમ અને સ્લિપ કે SMSમાં કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન નંબર. મશીન અને સ્ક્રીન પર એરર દેખાય તો તેનો ફોટો લો.
- જો ATM બેંક બ્રાન્ચમાં હોય અને કામકાજનો સમય હોય, તો બ્રાન્ચના સ્ટાફને જણાવો. તેઓ ત્યાં ને ત્યાં રિવર્સ ન કરી શકે, પણ ઘટના નોંધી શકે.
- ATM પર અજાણ્યા લોકોની મદદ ન લો, અને કોઈને તમારા માટે "કાર્ડ ફરી અજમાવવા" ન દો.
24 કલાકમાં
- તમારું ખાતું તપાસો. ઘણાં ફેલ ટ્રાન્ઝેક્શન થોડા કલાકમાં આપોઆપ રિવર્સ થઈ જાય છે.
- રિવર્સ ન થયું હોય તો તમારી પોતાની બેંકમાં ફરિયાદ નોંધાવો, તેની એપ, નેટ બેંકિંગ, સત્તાવાર કસ્ટમર કેર નંબર કે કોઈ પણ બ્રાન્ચ દ્વારા. "ATM cash not dispensed" કે "failed ATM transaction" પસંદ કરો અને ફરિયાદ નંબર મેળવો. તમે બીજી બેંકનું ATM કે વ્હાઇટ-લેબલ ATM વાપર્યું હોય તો પણ આ જ લાગુ પડે છે.
T+5 પછી પણ ઉકેલ ન આવે તો
- RBIના TAT સર્ક્યુલરનો ઉલ્લેખ કરીને રિવર્સલ વત્તા વિલંબના દરેક દિવસના ₹100 વળતરની માંગ કરો.
- જો બેંક કહે કે "ATM લોગમાં કેશ સફળતાથી અપાઈ છે" અને તમે અસંમત હો, તો તમારા ફરિયાદ નંબર સાથે ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ ઓફિસરને ફરિયાદ કરો. ATMના ઇલેક્ટ્રોનિક જર્નલ (EJ)નો અંશ અને, ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં, કેશ રિકન્સિલિએશન અને CCTV સમીક્ષાનું પરિણામ માંગો.
- 30 દિવસમાં અંતિમ જવાબ ન મળે તો cms.rbi.org.in પર RBI ઓમ્બડ્સમેન પાસે જાઓ. જુઓ બેંક તમારી ફરિયાદ ન ઉકેલે તો.
RBIના નિયમો હેઠળ તમને શું મળવાપાત્ર છે
RBIનો Harmonisation of Turn Around Time (TAT) and customer compensation for failed transactions using authorised Payment Systems સર્ક્યુલર (20 સપ્ટેમ્બર 2019) ઓક્ટોબર 2026 સુધી લાગુ પડતો નિયમ છે.
| સ્થિતિ | સમયમર્યાદા | મોડું થાય તો વળતર |
|---|---|---|
| ATM કે માઇક્રો-ATM: ખાતામાંથી કપાયા, કેશ ન મળી | T+5 દિવસમાં જાતે રિવર્સલ | T+5 પછી વિલંબના દરેક દિવસ માટે ₹100 |
| દુકાન પર કાર્ડ (PoS), PoS પર કેશ સહિત: કપાયા, ચાર્જ સ્લિપ નહીં | T+5 દિવસમાં ઓટો-રિવર્સલ | T+5 પછી દરેક દિવસ માટે ₹100 |
| કાર્ડ-ટુ-કાર્ડ ટ્રાન્સફર: કપાયા, જમા ન થયા | T+1 દિવસ સુધીમાં રિવર્સલ | T+1 પછી દરેક દિવસ માટે ₹100 |
જાણવા જેવા બીજા મુદ્દા:
- આપોઆપ, વિનંતી પર નહીં. વળતર દાવાની રાહ જોયા વગર "સ્વતઃ" (suo moto) જમા થવું જોઈએ. જો રિવર્સલ મોડું થયું અને વળતર ન આવ્યું હોય, તો લેખિતમાં માંગો.
- સમયમર્યાદા બાહ્ય મર્યાદા છે. બેંકો પાસે નિષ્ફળતા વધુ ઝડપથી સુધારવાની અપેક્ષા છે.
- ફેલ ટ્રાન્ઝેક્શનથી તમારા મફત ઉપાડ ન ઘટવા જોઈએ. RBIએ સૂચના આપી છે કે ટેકનિકલ કારણો કે કેશ ન હોવાને કારણે ફેલ થતાં ટ્રાન્ઝેક્શન મફત મર્યાદા માટે માન્ય ગણાતાં નથી અને તેના પર ચાર્જ લાગતો નથી. મફત મર્યાદા (તમારી પોતાની બેંકના ATM પર મહિને પાંચ; બીજી બેંકના ATM પર મેટ્રોમાં ત્રણ અને નોન-મેટ્રો કેન્દ્રોમાં પાંચ) પછી, 1 મે 2025થી ગ્રાહક પાસેથી મહત્તમ ચાર્જ પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન ₹23 છે.
જો આવી જ નિષ્ફળતા કેશના બદલે IMPS કે UPI ટ્રાન્સફરમાં થઈ હોય, તો જુઓ પૈસા કપાયા પણ જમા ન થયા.
ઉદાહરણથી સમજો: વળતરની ગણતરી
તમે 3 ઓક્ટોબર (T)ના રોજ ₹10,000 ઉપાડવાનો પ્રયાસ કરો છો. કેશ બહાર આવતી નથી, પણ ખાતામાંથી પૈસા કપાય છે.
| બાબત | ગણતરી | પરિણામ |
|---|---|---|
| રિવર્સલની સમયમર્યાદા | T+5 = 3 ઓક્ટોબર + 5 દિવસ | 8 ઓક્ટોબર |
| વાસ્તવિક રિવર્સલ તારીખ | બેંક ₹10,000 પાછા જમા કરે છે | 14 ઓક્ટોબર |
| વિલંબના દિવસ | 9, 10, 11, 12, 13, 14 ઓક્ટોબર | 6 દિવસ |
| વળતર | 6 × ₹100 | ₹600 |
| તમને મળવા જોઈએ તે કુલ | ₹10,000 + ₹600 | ₹10,600 |
જો તમે પછી (મફત ઉપાડ પૂરા થયા પછી) બીજી બેંકના ATMમાંથી કેશ ઉપાડી અને ₹23 વત્તા GST ચાર્જ લાગ્યો, તો તે સ્લિપ પણ સાચવો; તે તમે જણાવી શકો તેવી અસુવિધાનો ભાગ છે, જોકે RBIનો નિયમ પોતે ફક્ત રોજના ₹100 જ નક્કી કરે છે.
આંશિક કેશ. જો તમે ₹10,000 માંગ્યા અને ₹6,000 મળ્યા, તો તમારી ફરિયાદ ₹4,000ની હોવી જોઈએ. બેંક મશીનમાંની કેશનું રિકન્સિલિએશન કરે છે; કેસેટની ગણતરીમાં ₹4,000 વધારાના નીકળે તો તમારા દાવાને સમર્થન મળે છે.
વ્યવહારુ બફર મદદરૂપ થાય છે: સ્વીપ-ઇન કે ટૂંકી ડિપોઝિટમાં નાની ઇમરજન્સી રકમ રાખવાથી ATM ડેબિટ અટવાય તો પણ તમે પૈસાની તંગીમાં નથી આવતા. આવી રકમ પર કેટલું વળતર મળે તે અમારું FD કેલ્ક્યુલેટર બતાવે છે, અને કેટલી રકમ રાખવી તે અમારી ઇમરજન્સી ફંડ ગાઇડમાં છે.
ક્યાં ફરિયાદ કરવી
| સ્ટેપ | ક્યાં | ક્યારે |
|---|---|---|
| 1 | તમારી કાર્ડ આપનાર બેંક: એપ, નેટ બેંકિંગ, કસ્ટમર કેર, કોઈ પણ બ્રાન્ચ | 24 કલાકમાં રિવર્સ ન થાય તો, અને T+5 પછી તો ચોક્કસ |
| 2 | બેંકના ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ કે પ્રિન્સિપલ નોડલ ઓફિસર | બેંક ફરિયાદ નકારે, "સફળ ટ્રાન્ઝેક્શન" કહે કે વળતરની અવગણના કરે |
| 3 | cms.rbi.org.in કે 14448 પર RBI ઓમ્બડ્સમેન | 30 દિવસમાં અંતિમ જવાબ ન મળે; 90 દિવસમાં ફરિયાદ કરો |
રિઝર્વ બેંક – ઇન્ટિગ્રેટેડ ઓમ્બડ્સમેન સ્કીમ, 2026 (1 જુલાઈ 2026થી) હેઠળ, ન ચૂકવાયેલું TAT વળતર સેવામાં સ્પષ્ટ ખામી છે, અને ઓમ્બડ્સમેન સમયના નુકસાન, ખર્ચ અને હેરાનગતિ માટે ₹3 લાખ સુધીનું વળતર પણ આપી શકે.
કોપી કરવા તૈયાર ફરિયાદ મેસેજ
વિષય: ATMમાંથી કેશ ન મળી પણ ખાતામાંથી કપાયા – ATM ID [ID] – [તારીખ]
આદરણીય સાહેબ/મેડમ,
[તારીખ]ના રોજ [સમય]એ, મેં મારા ડેબિટ કાર્ડ [છેલ્લા 4 અંક] વડે
ATM ID [ID], [બેંક/ઓપરેટર], [સ્થળ] પરથી ₹[રકમ] ઉપાડવાનો પ્રયાસ કર્યો.
કોઈ કેશ મળી નહીં [અથવા: ફક્ત ₹[રકમ] મળ્યા], પણ મારા ખાતામાંથી
₹[રકમ] કપાયા. ટ્રાન્ઝેક્શન/રેફરન્સ નં.: [ ].
[આજની તારીખ] સુધી રકમ પરત થઈ નથી. ફેલ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે TATના
હાર્મોનાઇઝેશન અને ગ્રાહક વળતર અંગેના RBIના સર્ક્યુલર (20 સપ્ટેમ્બર 2019)
મુજબ, ડેબિટ T+5 દિવસમાં પરત થવું જોઈએ, અને ત્યાર પછી વિલંબના
દરેક દિવસ માટે ₹100 વળતર મળવું જોઈએ.
કૃપા કરીને ₹[રકમ] પરત કરો, બાકી વળતર જમા કરો, અને લેખિતમાં
પુષ્ટિ કરો. જો બેંકના રેકોર્ડમાં કેશ સફળતાથી અપાઈ હોવાનું દેખાય, તો
ATM ઇલેક્ટ્રોનિક જર્નલનો અંશ અને કેશ રિકન્સિલિએશન રિપોર્ટ મોકલો.
[નામ], [રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ], [ખાતાના છેલ્લા 4 અંક]
શું ન કરવું
- ATM પર કે તેની નજીક ચોંટાડેલા, કે સર્ચ રિઝલ્ટમાંથી મળેલા નંબર પર કૉલ ન કરો. તમારા કાર્ડ પરનો કે બેંકની એપમાંનો નંબર વાપરો.
- "રિફંડ પ્રોસેસ કરવાની" ઓફર કરનાર કોઈને પણ તમારો કાર્ડ PIN, CVV કે OTP ન આપો.
- એ જ ફેલ થયેલા ATM પર વારંવાર પ્રયાસ ન કરો; દરેક પ્રયાસથી પાછળ દોડવું પડે તેવું બીજું ડેબિટ થઈ શકે.
- મૂળ રકમ વળતર વગર મોડી પાછી આવે ત્યારે ફરિયાદ બંધ ન કરો.
- ફરિયાદ કરવામાં મહિનાઓ રાહ ન જુઓ. ઓમ્બડ્સમેન સ્કીમ હેઠળ ફરિયાદ આગળ લઈ જવાની સમયમર્યાદા નિશ્ચિત છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- RBIના TAT નિયમો હેઠળ ફેલ થયેલું ATM ડેબિટ T+5 દિવસમાં પરત થવું જોઈએ.
- ત્યાર પછીના વિલંબના દરેક દિવસ માટે તમને ₹100 મળે, જે બેંકે આપોઆપ ચૂકવવા જોઈએ.
- બીજી બેંકના કે વ્હાઇટ-લેબલ ATM માટે પણ હંમેશાં તમારી પોતાની કાર્ડ આપનાર બેંકને ફરિયાદ કરો.
- ફેલ થયેલાં ટ્રાન્ઝેક્શન તમારા મફત ATM ઉપાડમાં ગણાવાં ન જોઈએ કે તેના પર ચાર્જ ન લાગવો જોઈએ.
- જો બેંક નિષ્ફળતા સ્વીકારે નહીં કે વળતરની અવગણના કરે, તો ગ્રીવન્સ ઓફિસરને અને પછી cms.rbi.org.in પર ફરિયાદ કરો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ફેલ થયેલા ATM ટ્રાન્ઝેક્શનનું રિફંડ આપવામાં બેંક કેટલા દિવસ લે છે?
RBIના ટર્નઅરાઉન્ડ ટાઇમ નિયમો મુજબ કાર્ડ આપનાર બેંકે ફેલ થયેલું ATM ડેબિટ T+5 દિવસમાં પરત કરવું પડે, જ્યાં T એટલે ટ્રાન્ઝેક્શનની તારીખ. ઘણાં રિવર્સલ 24થી 48 કલાકમાં આપોઆપ થઈ જાય છે.
ATM રિફંડ મોડું થાય તો મને કેટલું વળતર મળે?
T+5 પછીના વિલંબના દરેક દિવસ માટે ₹100, જે તમારા ખાતામાં જમા થાય છે. RBIના 2019ના સર્ક્યુલર મુજબ બેંકે તમે દાવો કરો તેની રાહ જોયા વગર જાતે જ આ ચૂકવવું પડે.
મારે ATMની બેંકને ફરિયાદ કરવી કે મારી પોતાની બેંકને?
તમારી પોતાની બેંકને, જેણે કાર્ડ આપ્યું છે, ભલે તમે બીજી બેંકનું ATM કે વ્હાઇટ-લેબલ ATM વાપર્યું હોય. તમારી બેંક કાર્ડ નેટવર્ક દ્વારા ATM ઓપરેટર સાથે સંકલન કરે છે.
ATMએ કપાયેલી રકમ કરતાં ઓછી કેશ આપી હોય તો?
તેને આંશિક નિષ્ફળતા ગણો અને મળેલી ચોક્કસ રકમ સાથે તરત તમારી બેંકને ફરિયાદ કરો. બેંક ATMનું ઇલેક્ટ્રોનિક જર્નલ અને કેશની ગણતરી તપાસે છે; મશીનમાં વધારાની કેશ હોય તો ફરકની રકમ પરત થાય છે.
શું ફેલ થયેલું ATM ટ્રાન્ઝેક્શન મહિનાના મફત ઉપાડમાં ગણાય?
RBIએ કહ્યું છે કે કેશ ન હોવા જેવાં ટેકનિકલ કારણોસર ફેલ થતાં ટ્રાન્ઝેક્શન મફત મર્યાદા માટે માન્ય ATM ટ્રાન્ઝેક્શન તરીકે ગણવાં નહીં, અને તેના પર કોઈ ચાર્જ લેવો નહીં.
આ લેખ ફક્ત સામાન્ય માહિતી માટે છે, વ્યક્તિગત નાણાકીય, ટેક્સ કે કાનૂની સલાહ નથી. કોઈ પણ નિર્ણય લેતા પહેલા તમારી બેંક, લેન્ડર અથવા યોગ્ય સલાહકાર પાસેથી ખાતરી કરો.