ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો શું છે? કેટલો હોવો જોઈએ

ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો એટલે તમારી કુલ ક્રેડિટ કાર્ડ લિમિટમાંથી તમે કેટલો હિસ્સો વાપરી રહ્યા છો: બધાં કાર્ડનું કુલ બેલેન્સ ભાગ્યા કુલ લિમિટ, ગુણ્યા 100. સારા સિબિલ સ્કોર માટે 30%થી ઓછો રેશિયો વ્યાપક રીતે વપરાતો માપદંડ છે, અને જેટલો ઓછો તેટલું સામાન્ય રીતે વધુ સારું. આ રેશિયો તમે પૂરું બિલ ભરો છો કે નહીં તેના પર નહીં, પણ રિપોર્ટ થયેલા બેલેન્સ પર આધારિત છે, તેથી ક્યારેય વ્યાજ ન ભરતા લોકોનો રેશિયો પણ ઊંચો હોઈ શકે.

તમારો ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો કેવી રીતે ગણવો

ફોર્મ્યુલા સરળ છે:

ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો = (બધાં ક્રેડિટ કાર્ડ પર કુલ બાકી રકમ / બધાં કાર્ડની કુલ ક્રેડિટ લિમિટ) x 100

આ રિવોલ્વિંગ ક્રેડિટ પર લાગુ પડે છે, જેનો ભારતમાં મોટે ભાગે અર્થ ક્રેડિટ કાર્ડ થાય છે. હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોન જેવી હપ્તાવાળી લોનની પોતાની ચુકવણી યોજના હોય છે અને તેનું મૂલ્યાંકન અલગ રીતે થાય છે.

ઉદાહરણથી સમજો

રાહુલ પાસે બે ક્રેડિટ કાર્ડ છે:

તેનો કુલ રેશિયો ₹75,000 / ₹3,00,000 x 100 = 25% છે, જે 30%ની માર્ગદર્શિકાની અંદર છે. પણ કાર્ડ A એકલું 45% પર છે. સ્કોરિંગ મોડલ અને લેન્ડર દરેક ખાતું અલગથી જોઈ શકે છે, તેથી કુલ આંકડો સારો દેખાય ત્યારે પણ વધુ વપરાતું એક કાર્ડ હળવો નકારાત્મક સંકેત બની શકે.

હવે ધારો કે વાર્ષિક ફીથી બચવા રાહુલ કાર્ડ B બંધ કરી દે, અને તેનો ખર્ચ એટલો જ રહે, એટલે હવે ₹75,000 કાર્ડ A પર જાય. તેની કુલ લિમિટ ઘટીને ₹1,00,000 થઈ જાય અને રેશિયો કૂદીને 75% થઈ જાય. તેની આવક કે ચુકવણીની આદતમાં કંઈ બદલાયું નથી, છતાં લેન્ડરને તેની પ્રોફાઇલ ઘણી વધુ ખેંચાયેલી દેખાય છે.

સિબિલ સ્કોર માટે યુટિલાઇઝેશન કેમ મહત્ત્વનું છે

ભારતમાં RBI દ્વારા લાઇસન્સ પામેલી ચાર ક્રેડિટ ઇન્ફર્મેશન કંપનીઓ છે: TransUnion CIBIL, Experian, Equifax અને CRIF High Mark. તેમાંથી કોઈ પણ ચોક્કસ સ્કોરિંગ ફોર્મ્યુલા જાહેર કરતી નથી. લેન્ડરો અને બ્યુરોની ક્રેડિટ સમજાવતી સામગ્રીમાં સતત એ જ મુખ્ય પરિબળો જોવા મળે છે:

ચોક્કસ વેઇટેજ વિશે સ્રોતોમાં મતભેદ છે, તેથી ઓનલાઇન દેખાતી કોઈ પણ ચોક્કસ ટકાવારીને અંદાજ ગણો. એક વાત સતત જોવા મળે છે કે ચુકવણીના ઇતિહાસ પછી યુટિલાઇઝેશન સૌથી મહત્ત્વનાં પરિબળોમાં છે. ઊંચો રેશિયો સૂચવે છે કે તમે ખર્ચ ચલાવવા ક્રેડિટ પર આધાર રાખતા હશો, જેને લેન્ડર વધુ જોખમ તરીકે જુએ છે.

સ્કોર કેવી રીતે બને છે અને કેવી રીતે સુધારી શકાય તેની પૂરી માહિતી માટે અમારી સિબિલ સ્કોર કેવી રીતે સુધારવો ગાઇડ જુઓ.

ખરેખર કયું બેલેન્સ રિપોર્ટ થાય છે

અહીં ઘણા લોકો ભૂલ કરે છે. તમારી બેંક પોતાની રિપોર્ટિંગ તારીખોએ તમારું બાકી બેલેન્સ બ્યુરોને રિપોર્ટ કરે છે. 1 જુલાઈ 2026થી RBIએ લેન્ડરોને ક્રેડિટ માહિતી બ્યુરોને દર અઠવાડિયે, દર મહિનાની 9, 16, 23 અને છેલ્લી તારીખે, રિપોર્ટ કરવાનું ફરજિયાત કર્યું છે. તે પહેલાં (જાન્યુઆરી 2025થી) દર પખવાડિયે અને તેનાથી પણ પહેલાં દર મહિને રિપોર્ટ થતું.

જે બેલેન્સ નોંધાય છે તે સામાન્ય રીતે તમારા સ્ટેટમેન્ટ બેલેન્સ કે રિપોર્ટિંગ તારીખના બેલેન્સની નજીક હોય છે, શૂન્ય નહીં, ભલે પછી તમે ડ્યુ ડેટ પહેલાં પૂરું બિલ ભરી દો. એટલે ₹1,00,000ની લિમિટ પર દર મહિને ₹90,000 ખર્ચીને દર મહિને પૂરું ભરતી વ્યક્તિનું યુટિલાઇઝેશન પણ 90% દેખાઈ શકે.

ઝડપી રિપોર્ટિંગની બંને બાજુ છે: વધારો વહેલો દેખાય છે, પણ ઘટાડો પણ વહેલો દેખાય છે. બેલેન્સ ઘટાડો તો સુધારો થોડાં અઠવાડિયામાં દેખાઈ શકે.

"સારો" રેશિયો કેવો હોય

0% વાપરવું પણ આદર્શ નથી. ક્યારેય ન વપરાતું કાર્ડ બ્યુરોને તાજેતરની ચુકવણીનો બહુ ઓછો ડેટા આપે છે. નાના, નિયમિત ખર્ચ જે તમે પૂરા ભરી દો છો, તે સૌથી સારો સંકેત છે.

યુટિલાઇઝેશન લોન એલિજિબિલિટીને કેવી રીતે અસર કરે છે

યુટિલાઇઝેશનનું મહત્ત્વ સ્કોરથી આગળ પણ છે. હોમ લોન કે પર્સનલ લોન માટે અરજી કરો ત્યારે લેન્ડર તમારો ફિક્સ્ડ ઓબ્લિગેશન્સ ટુ ઇન્કમ રેશિયો (FOIR) જુએ છે, એટલે કે તમારી માસિક આવકનો કેટલો હિસ્સો પહેલેથી દેવાની ચુકવણીમાં જાય છે. ઘણા લેન્ડર FOIR ગણતી વખતે તમારા બાકી કાર્ડ બેલેન્સનો એક હિસ્સો, ઘણી વાર તેના આશરે 5%, માસિક જવાબદારી તરીકે ગણે છે, ભલે તમે દર મહિને પૂરું ભરતા હો. નીતિ દરેક લેન્ડરની અલગ હોય છે.

ઉદાહરણ તરીકે, લેન્ડર તમારો રિપોર્ટ કાઢે તે દિવસે ₹1,50,000નું કાર્ડ બેલેન્સ ₹7,500ની માસિક જવાબદારી તરીકે ગણાઈ શકે. સામાન્ય FOIR મર્યાદાએ, તેનાથી તમને મળતી લોનની રકમ થોડા લાખ રૂપિયા ઘટી શકે. અરજી કરતાં પહેલાં કાર્ડ બેલેન્સ ઘટાડવું એ સ્કોર અને એલિજિબિલિટી બંને સુધારવાની સૌથી ઝડપી રીતોમાંની એક છે. તમારી હાલની જવાબદારીઓથી ઉધાર લઈ શકાતી રકમ કેટલી બદલાય છે તે જોવા લોન એલિજિબિલિટી કેલ્ક્યુલેટર વાપરો.

ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન ઘટાડવાની પાંચ રીતો

1. સ્ટેટમેન્ટ તારીખ પહેલાં ચુકવણી કરો

મોટી ખરીદી કરો તો સ્ટેટમેન્ટ બને તે પહેલાં તેનો થોડો કે આખો ભાગ ભરી દો. તેથી રિપોર્ટ થતું બેલેન્સ ઓછું રહેશે. આ સૌથી ઝડપી ઉપાય છે અને તેમાં કોઈ ખર્ચ નથી. સ્ટેટમેન્ટ તારીખ કેવી રીતે કામ કરે છે તે અમારી બિલિંગ સાઇકલ ગાઇડમાં સમજાવ્યું છે.

2. મહિનામાં એકથી વધુ વાર ચુકવણી કરો

કાર્ડનું બિલ મહિનામાં બે વાર ભરવાથી, દા.ત. પગાર આવ્યા પછી તરત અને ફરી મહિનાની વચ્ચે, સાપ્તાહિક રિપોર્ટિંગ તારીખોએ ચાલુ બેલેન્સ ઓછું રહે છે.

3. ક્રેડિટ લિમિટ વધારવાની માંગ કરો

લિમિટ વધવાથી ખર્ચ બદલ્યા વગર તમારો રેશિયો ઘટે છે. ઘણી બેંકો તેમની એપમાં પ્રી-એપ્રૂવ્ડ લિમિટ વધારો આપે છે. તમે માંગેલા લિમિટ વધારામાં ક્રેડિટ ચેક થઈ શકે, તેથી ટૂંકા ગાળામાં વારંવાર માંગણી ન કરો. વધુ લિમિટ ત્યારે જ લો જ્યારે તમને ભરોસો હોય કે તમે તેને ખર્ચી નહીં નાખો.

4. ખર્ચ જુદાં જુદાં કાર્ડ પર વહેંચો

બે કે વધુ કાર્ડ હોય તો ખર્ચ વહેંચવાથી કોઈ એક કાર્ડ લિમિટની નજીક પહોંચતું નથી.

5. જૂનાં કાર્ડ ચાલુ રાખો

કાર્ડ બંધ કરવાથી કુલ લિમિટ ઘટે છે અને રેશિયો વધી શકે, જેમ રાહુલના ઉદાહરણમાં જોયું. જૂના કાર્ડ પર વાર્ષિક ફી હોય તો તેને બંધ કરવાને બદલે બેંકને ફી માફ કરવા કે ફ્રી વેરિયન્ટમાં ડાઉનગ્રેડ કરવા કહો.

શું ન કરવું

• "ક્રેડિટ બનાવવા" બેલેન્સ આગળ ન ખેંચો. વ્યાજ ભરવાથી સ્કોરને કોઈ ફાયદો થતો નથી. સમયસર પૂરું બિલ ભરવાથી ફાયદો થાય છે. બેલેન્સ આગળ ખેંચવાનો ખર્ચ જાણવા ક્રેડિટ કાર્ડ વ્યાજ કેવી રીતે લાગે છે જુઓ.
• યુટિલાઇઝેશન સંભાળવા કાર્ડથી કેશ ન ઉપાડો. તેના પર પહેલા દિવસથી ફી અને વ્યાજ લાગે છે.
• ફક્ત કુલ લિમિટ વધારવા એકસાથે ઘણાં નવાં કાર્ડ ન ખોલો. દરેક અરજીથી હાર્ડ એન્ક્વાયરી થઈ શકે.

મુખ્ય મુદ્દા

• ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો = કાર્ડનું કુલ બેલેન્સ ભાગ્યા કુલ કાર્ડ લિમિટ, x 100.
• 30%થી ઓછું સામાન્ય માર્ગદર્શન છે; 10%થી 30% સુધીનું સામાન્ય રીતે સારું ગણાય છે.
• બ્યુરો તમારી બેંકે રિપોર્ટ કરેલું બેલેન્સ જુએ છે, જે પૂરું ભરતા હો તો પણ ઊંચું હોઈ શકે, તેથી શક્ય હોય ત્યારે સ્ટેટમેન્ટ તારીખ પહેલાં ભરો.
• 1 જુલાઈ 2026થી લાગુ RBIના સાપ્તાહિક રિપોર્ટિંગ નિયમને કારણે યુટિલાઇઝેશનમાં ફેરફાર વહેલો દેખાય છે.
• ઊંચું કાર્ડ બેલેન્સ FOIR દ્વારા લોન એલિજિબિલિટી પણ ઘટાડી શકે, તેથી લોનની અરજી પહેલાં તેને ઘટાડો.
• લિમિટ વધારવી, ખર્ચ વહેંચવો અને જૂનાં કાર્ડ ચાલુ રાખવાં, આ બધું ખર્ચ બદલ્યા વગર રેશિયો ઘટાડે છે.