ડ્યુ ડેટ પછી ક્રેડિટ કાર્ડ વ્યાજ દર: કેવી રીતે ગણાય

ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડ વ્યાજ માસિક દરે લાગે છે, સામાન્ય રીતે આશરે 3%થી 3.75%, તમારા રોજના બાકી બેલેન્સ પર, દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનની તારીખથી ગણીને. ડ્યુ ડેટ સુધીમાં પૂરી ટોટલ અમાઉન્ટ ડ્યુ ભરી દો તો કંઈ ભરવું પડતું નથી. એ ચૂકો, ભલે થોડી રકમથી, તો તમે વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો ગુમાવો છો, પૈસા ખર્ચ્યા તે દિવસથી આખા બિલ પર વ્યાજ ભરો છો, અને પછી એ વ્યાજ પર 18% GST પણ ભરો છો.

આ ગાઇડ એ વાક્યનો દરેક ભાગ ભારતના સાચા આંકડાવાળા ઉદાહરણ સાથે સમજાવે છે.

વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો: મોટા ભાગના લોકો કેમ ક્યારેય વ્યાજ ભરતા નથી

દરેક કાર્ડ બિલિંગ સાઇકલ પર ચાલે છે, સામાન્ય રીતે આશરે 30 દિવસની. સાઇકલના અંતે બેંક સ્ટેટમેન્ટ બનાવે છે, જેમાં ટોટલ અમાઉન્ટ ડ્યુ અને પેમેન્ટ ડ્યુ ડેટ હોય છે, સામાન્ય રીતે 15થી 20 દિવસ પછીની. RBIના ક્રેડિટ કાર્ડ ડાયરેક્શન્સ મુજબ વ્યાજ શરૂ થાય તે પહેલાં સ્ટેટમેન્ટ પછી ચુકવણી માટે ઓછામાં ઓછું એક પખવાડિયું આપવું પડે.

સાઇકલના પહેલા દિવસે કરેલી ખરીદીને આખી સાઇકલ વત્તા ચુકવણીનો સમય મળે છે, ઘણી વાર 45થી 50 દિવસની મફત ક્રેડિટ. સ્ટેટમેન્ટના આગલા દિવસે કરેલી ખરીદીને ફક્ત ચુકવણીનો સમય, આશરે 15થી 20 દિવસ, મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે, HDFC બેંકનું MITC કાર્ડ અને ખરીદીની તારીખના આધારે 20થી 50 દિવસનો વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો દર્શાવે છે. આ સમયનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે અમારી બિલિંગ સાઇકલ ગાઇડમાં છે.

મુખ્ય શરત: વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો ત્યારે જ લાગુ પડે જ્યારે તમે ડ્યુ ડેટ સુધીમાં પૂરી ટોટલ અમાઉન્ટ ડ્યુ ભરો. RBI બેંકોને તેમના મોસ્ટ ઇમ્પોર્ટન્ટ ટર્મ્સ એન્ડ કન્ડિશન્સ (MITC)માં સ્પષ્ટ લખવાનું ફરજિયાત કરે છે કે ગયા મહિનાના બિલનું કોઈ પણ બેલેન્સ બાકી હોય તો વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો સ્થગિત થાય છે.

વ્યાજ પોતે કેવી રીતે ગણાય છે

ભારતીય બેંકો માસિક દર અને તેનો વાર્ષિક સમકક્ષ દર બતાવે છે. મહિને 3.75%વાળું કાર્ડ વર્ષે 45% (3.75 x 12) તરીકે બતાવાય છે. Indian Bankનું One card MITC અને Kotakનાં કી ફેક્ટ સ્ટેટમેન્ટ બરાબર આ જ રૂપાંતર વાપરે છે. દર બેંક અને કાર્ડ પ્રમાણે બદલાય છે, અને કેટલીક બેંકો રિસ્ક-બેઝ્ડ પ્રાઇસિંગ વાપરે છે જે તમારા ચુકવણીના વર્તન પરથી દર નક્કી કરે છે. સરખામણી સાઇટ્સ સામાન્ય રીતે રેન્જ મહિને આશરે 2.5%થી 4% બતાવે છે.

વ્યાજ લાગે ત્યારે સામાન્ય રીતે આ રીતે ગણાય છે:

1. શરૂઆતની તારીખ: દરેક ખરીદી પર તેની પોતાની ટ્રાન્ઝેક્શન તારીખથી વ્યાજ ચડે છે, સ્ટેટમેન્ટ તારીખ કે ડ્યુ ડેટથી નહીં.
2. રોજનું બેલેન્સ: દરરોજ બાકી બેલેન્સ પર વ્યાજ લાગે છે. તમે ચુકવણી કરો ત્યારે ચુકવણી જમા થાય તે તારીખથી બેલેન્સ ઘટે છે.
3. રોજનો દર: વાર્ષિક દરને 365થી ભાગવામાં આવે છે. વર્ષે 43.2% (મહિને 3.6%)એ રોજનો દર આશરે 0.1184% થાય.
4. બિલિંગ: ચડેલું વ્યાજ તમારા આગામી સ્ટેટમેન્ટમાં "ફાઇનાન્સ ચાર્જ" તરીકે દેખાય છે.

બેંકો વચ્ચે રીતોમાં થોડો ફરક હોય છે (કેટલીક દિવસો ગણવામાં બંને તારીખ સમાવે છે, કેટલીક અલગ રીતે રાઉન્ડ કરે છે), તેથી હંમેશાં તમારા કાર્ડના MITCમાંનું ઉદાહરણ તપાસો.

કેશ ઉપાડ પરના દર

કેશ એડવાન્સ સાથે વધુ કડક વ્યવહાર થાય છે. તેમાં કોઈ વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો નથી: ઉપાડના દિવસથી વ્યાજ શરૂ થાય છે. બેંકો કેશ એડવાન્સ ફી પણ લે છે, સામાન્ય રીતે રકમના આશરે 2.5%થી 3.5%, ઓછામાં ઓછા થોડાક સો રૂપિયા, અને એ ફી પર પણ GST લાગે છે.

ક્રેડિટ કાર્ડ વ્યાજ પર GST

ફાઇનાન્સ ચાર્જ નાણાકીય સેવા છે, અને તેના પર 18% GST લાગે છે. 22 સપ્ટેમ્બર 2025થી લાગુ થયેલા GST દર સુધારા પછી પણ બેંકિંગ સેવાઓ પર 18% દર ચાલુ રહ્યો. લેટ પેમેન્ટ ચાર્જ, વાર્ષિક ફી, કેશ એડવાન્સ ફી અને ઓવર-લિમિટ ફી પર પણ GST લાગે છે.

આનાથી બેલેન્સ આગળ ખેંચવાનો સાચો ખર્ચ બદલાય છે:

ચક્રવૃદ્ધિવાળી લાઇન મહત્ત્વની છે કારણ કે ન ભરાયેલું વ્યાજ એ બેલેન્સનો ભાગ બને છે જેના પર આવતા મહિને વ્યાજ લાગે છે. RBIના ડાયરેક્શન્સ કહે છે કે ન ભરાયેલા ચાર્જ, લેવી અને ટેક્સને વ્યાજ લગાડવા કે ચક્રવૃદ્ધિ માટે મૂડીમાં ઉમેરી ન શકાય, પણ ન ભરાયેલું વ્યાજ પોતે તમારા બાકી બેલેન્સમાં ઉમેરાય છે.

ઉદાહરણ: થોડી ઓછી ચુકવણીનો સાચો ખર્ચ

ધારો કે કાર્ડનો માસિક દર 3.6% (વર્ષે 43.2%) છે, સ્ટેટમેન્ટ તારીખ 20મી અને ડ્યુ ડેટ આગલા મહિનાની 9મી છે.

• 25 સપ્ટેમ્બરે તમે ₹40,000નો ફોન ખરીદો છો. સાઇકલમાં આ જ તમારો એકમાત્ર ખર્ચ છે.
• 20 ઓક્ટોબરના સ્ટેટમેન્ટમાં ₹40,000 ટોટલ અમાઉન્ટ ડ્યુ છે, 9 નવેમ્બર સુધીમાં ભરવાની.
• 9 નવેમ્બરે તમે પૂરી રકમ નહીં, ₹10,000 ભરો છો.

બિલ પૂરું ન ભરાયું હોવાથી વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો જતો રહે છે. વ્યાજ ખરીદીની તારીખથી ગણાય છે:

એટલે તમે ન ભરેલા ₹30,000 તમારા 20 નવેમ્બરના સ્ટેટમેન્ટમાં લગભગ ₹3,000નો ખર્ચ કરાવે છે. ધ્યાન આપો કે તમે ભરેલા ₹10,000 પર પણ, તે 45 દિવસ બાકી રહ્યા તે માટે, વ્યાજ ભર્યું, કારણ કે એક વાર વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો જાય પછી તે આખા બિલ માટે જાય છે.

જો તમે 9 નવેમ્બરે ₹40,000 ભર્યા હોત, તો ચાર્જ શૂન્ય હોત. જો ₹39,000 ભર્યા હોત, તો પણ ₹40,000 પર 45 દિવસનું વ્યાજ ભરવું પડત. એટલે જ "લગભગ પૂરું ભરવું" લોકો ધારે છે તેના કરતાં ઘણું મોંઘું પડે છે.

નવા ખર્ચ પર તેની અસર

એક બીજો ખર્ચ પણ છે. બેલેન્સ આગળ ખેંચાતું હોય ત્યારે મોટા ભાગની બેંકો નવી ખરીદી પર ખરીદીના દિવસથી જ વ્યાજ લે છે. જો તમે 21 ઓક્ટોબરથી 20 નવેમ્બરની સાઇકલમાં કરિયાણા અને ફ્યુઅલ પર બીજા ₹15,000 ખર્ચ્યા હોય, તો તમારું બેલેન્સ પૂરું ન ભરાય ત્યાં સુધી એ ખરીદી પર પણ રોજ વ્યાજ ચડશે. આખી બાકી રકમ ભરી દો પછી જ વ્યાજ-મુક્ત સમયગાળો પાછો મળે છે.

દર, રકમ અને તમે કેટલું ભરો છો તે બદલીને ક્રેડિટ કાર્ડ વ્યાજ કેલ્ક્યુલેટરમાં તમારી પોતાની ગણતરી કરો.

લેટ ફી અલગ ચાર્જ છે

વ્યાજ અને લેટ પેમેન્ટ ચાર્જ અલગ બાબતો છે:

• વ્યાજ ત્યારે લાગે છે જ્યારે તમે પૂરી ટોટલ અમાઉન્ટ ડ્યુ ન ભરો, ભલે સમયસર ભરો.
• લેટ પેમેન્ટ ચાર્જ ત્યારે લાગે છે જ્યારે તમે ડ્યુ ડેટ સુધીમાં ઓછામાં ઓછી મિનિમમ અમાઉન્ટ ડ્યુ ન ભરો. તે સામાન્ય રીતે બાકી રકમના સ્લેબ મુજબ હોય છે.

RBIના ડાયરેક્શન્સ હેઠળ, બેંક લેટ પેમેન્ટ ચાર્જ લઈ શકે કે તમારું ખાતું સિબિલ જેવા ક્રેડિટ બ્યુરોને પાસ્ટ ડ્યુ તરીકે રિપોર્ટ કરી શકે, ત્યારે જ જ્યારે ખાતું ડ્યુ ડેટ પછી ત્રણ દિવસથી વધુ પાસ્ટ ડ્યુ રહે, જોકે પાસ્ટ ડ્યુના દિવસો ડ્યુ ડેટથી જ ગણાય છે. લેટ પેમેન્ટ ચાર્જ આખા બિલ પર નહીં, ડ્યુ ડેટ પછી ન ભરાયેલી રકમ પર ગણવો પડે. લેટ ફી પર પણ GST લાગે છે.

ફક્ત મિનિમમ ભરવાથી લેટ ફી બચે છે પણ વ્યાજ નહીં. અમારો લેખ મિનિમમ અમાઉન્ટ ડ્યુની જાળ બતાવે છે કે એ રીતે બેલેન્સ પૂરું થતાં કેટલો સમય લાગે છે.

શું ક્રેડિટ કાર્ડ વ્યાજ પર કોઈ મર્યાદા છે?

ના. 2008માં નેશનલ કન્ઝ્યુમર ડિસ્પ્યુટ્સ રિડ્રેસલ કમિશન (NCDRC)એ ઠરાવ્યું હતું કે વર્ષે 30%થી વધુ લેવું અયોગ્ય વેપાર પ્રથા છે. ડિસેમ્બર 2024માં, HSBC v. Awaz કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે એ ચુકાદો રદ કર્યો, અને ઠરાવ્યું કે વ્યાજ દર RBI અને બેંકોના અધિકાર ક્ષેત્રમાં છે, અને કાર્ડધારકોને MITC દ્વારા દરની જાણ કરવામાં આવે છે. તેથી બેંકો પોતાના દર નક્કી કરે છે, જે તેમણે અગાઉથી જાહેર કરવા પડે.

વ્યાજ શૂન્ય કેવી રીતે રાખવું

• મિનિમમ નહીં, ટોટલ અમાઉન્ટ ડ્યુ ભરો. તમારા સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાંથી પૂરી રકમ માટે ઓટો-ડેબિટ સેટ કરો.
• ક્રેડિટ કાર્ડથી કેશ ઉપાડ ટાળો, સાચી ઇમરજન્સી સિવાય.
• પૂરું ન ભરી શકો તો શક્ય તેટલું વધુ અને શક્ય તેટલું વહેલું ભરો. રોજના બેલેન્સ પરના વ્યાજને કારણે વહેલી આંશિક ચુકવણી ડ્યુ ડેટે કરેલી એટલી જ ચુકવણી કરતાં વ્યાજ વધુ ઘટાડે છે.
• મોટા બેલેન્સને EMI કે પર્સનલ લોનમાં ફેરવો જો દર ખરેખર ઓછો હોય. કાર્ડ EMI પ્લાનમાં સામાન્ય રીતે પ્રોસેસિંગ ફી અને GST હોય છે, તેથી કુલ ખર્ચની સરખામણી કરો. જુઓ અમારી પર્સનલ લોન વ્યાજ દર ગાઇડ.
• MITC વાંચો તમારા કાર્ડના ચોક્કસ દર અને વ્યાજના ઉદાહરણ માટે.

સંબંધિત ગાઇડ

• ક્રેડિટ કાર્ડ પર ખોટી લેટ ફી લાગી? તેને કેવી રીતે રિવર્સ કરાવવી
• કાર્ડ પેમેન્ટ પર મર્ચન્ટ સરચાર્જ: શું વધારાના 2% કાયદેસર છે?

મુખ્ય મુદ્દા

• ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડ વ્યાજ સામાન્ય રીતે મહિને આશરે 3%થી 3.75% હોય છે, જે ટ્રાન્ઝેક્શનની તારીખથી રોજના બેલેન્સ પર ગણાય છે.
• પૂરી ટોટલ અમાઉન્ટ ડ્યુ ભરો તો ખરીદી પર કોઈ વ્યાજ નથી. થોડું પણ ઓછું ભરો તો આખા બિલ પર ખરીદીની તારીખથી વ્યાજ લાગે છે.
• કોઈ બેલેન્સ આગળ ખેંચાતું હોય ત્યારે નવી ખરીદી પર પણ તરત વ્યાજ લાગે છે.
• વ્યાજ પર 18% GST 3.6%ના માસિક દરને આશરે 4.25% બનાવે છે, અથવા ચક્રવૃદ્ધિ સાથે વર્ષે આશરે 65%.
• લેટ ફી ત્યારે જ લાગે જ્યારે મિનિમમ ડ્યુ ચૂકો, અને ખાતું ત્રણ દિવસથી વધુ પાસ્ટ ડ્યુ થાય પછી જ.
• સુપ્રીમ કોર્ટના ડિસેમ્બર 2024ના ચુકાદા પછી કાર્ડ વ્યાજ પર કોઈ કાયદેસર મર્યાદા નથી, તેથી તમારા કાર્ડનું MITC તપાસો.