પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના 2026: ₹10,000 ઓવરડ્રાફ્ટ, વીમો
જન ધન યોજના: ઝીરો બેલેન્સ ખાતું, ₹10,000 ઓવરડ્રાફ્ટના નિયમો, RuPay કાર્ડ પર ₹2 લાખ અકસ્માત વીમો, દસ્તાવેજો, ખાતું ખોલવાની રીત અને ફરિયાદ.
આ લેખમાં
પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના (PMJDY) બેંક ખાતું ન હોય તેવા દરેક ભારતીયને RuPay ડેબિટ કાર્ડ સાથે મફત ઝીરો બેલેન્સ સેવિંગ્સ ખાતું, ₹2 લાખનો અકસ્માત વીમો અને ₹10,000 સુધીના ઓવરડ્રાફ્ટની સુવિધા આપે છે. ઓક્ટોબર 2026 સુધી યોજના ચાલુ છે અને દરેક બેંક બ્રાન્ચ તથા બેંક મિત્ર (બિઝનેસ કોરસ્પોન્ડન્ટ) આઉટલેટ પર નવા ખાતા ખોલાય છે. નાણા મંત્રાલય મુજબ 28 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ યોજનાને 12 વર્ષ પૂરાં થયાં અને લગભગ 59 કરોડ ખાતા છે.
નીચે જુઓ કે ખરેખર શું મળે છે, મોટા આંકડા પાછળની શરતો શું છે, અને જન ધન ખાતું કેવી રીતે ખોલવું, વાપરવું અને ફરિયાદ કરવી.
જન ધન ખાતામાં શું મળે છે
| સુવિધા | તેનો અર્થ (ઓક્ટોબર 2026 સુધી) |
|---|---|
| ખાતાનો પ્રકાર | Basic Savings Bank Deposit (BSBD) ખાતું |
| મિનિમમ બેલેન્સ | નથી. ઝીરો બેલેન્સ પર દંડ નહીં |
| વ્યાજ | તે બેંકનો સામાન્ય સેવિંગ્સ દર |
| ડેબિટ કાર્ડ | મફત RuPay ડેબિટ કાર્ડ |
| અકસ્માત વીમો | RuPay કાર્ડ પર ₹2 લાખ (28 ઓગસ્ટ 2018 પહેલાં ખોલેલું ખાતું હોય તો ₹1 લાખ) |
| ઓવરડ્રાફ્ટ | પાત્ર ખાતાધારકોને ₹10,000 સુધી; ₹2,000 સુધી કડક શરતો વગર |
| અન્ય યોજનાઓ | PMJJBY, PMSBY, અટલ પેન્શન યોજના, મુદ્રા લોન અને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) માટે પાત્ર |
RBIના નિયમો મુજબ BSBD ખાતામાં કેટલીક મૂળભૂત મફત સેવાઓ પણ મળે છે, જેમાં મહિને ઓછામાં ઓછા ચાર મફત ઉપાડ (ATM અને બ્રાન્ચ મળીને) સામેલ છે. કેટલીક બેંકો વધુ આપે છે; તમારી બેંકનું ચાર્જ શેડ્યૂલ તપાસો.
જીવન વીમો: ₹30,000નું જીવન કવર ફક્ત શરૂઆતના સમયગાળા (15 ઓગસ્ટ 2014થી 31 જાન્યુઆરી 2015) દરમિયાન ખોલેલા અને તે સમયની શરતો પૂરી કરતા ખાતાને મળ્યું હતું. નવા ખાતાધારકોએ તેની અપેક્ષા ન રાખવી. આજે જીવન વીમા માટે એ જ ખાતા દ્વારા PMJJBYમાં જોડાઓ.
જન ધન ખાતું કોણ ખોલી શકે
- બેંક ખાતું ન હોય તેવો કોઈપણ ભારતીય રહેવાસી. આવક મર્યાદા નથી.
- 10 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરનું સગીર ખાતું ખોલી શકે, સામાન્ય રીતે વાલી સાથે ચાલે.
- કોઈપણ બેંક બ્રાન્ચ કે બેંક મિત્ર આઉટલેટ પર ખોલી શકાય. કેટલીક બેંકો ઓનલાઇન કે એપ દ્વારા પ્રક્રિયા શરૂ કરવા દે છે, પણ આધાર e-KYC કે બ્રાન્ચ મુલાકાતથી તે પૂરી થાય છે.
દસ્તાવેજો
- મોબાઇલ નંબર સાથે આધાર (e-KYC દ્વારા સૌથી સરળ રીત).
- અથવા અન્ય કોઈ માન્ય દસ્તાવેજ: મતદાર ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, રાજ્ય અધિકારીની સહીવાળું NREGA જોબ કાર્ડ, કે નેશનલ પોપ્યુલેશન રજિસ્ટરનો પત્ર.
- એક પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટો.
કોઈ દસ્તાવેજ જ નથી? RBIના KYC નિયમો મુજબ બેંક તમારા સ્વ-પ્રમાણિત ફોટો અને સહી કે અંગૂઠાની છાપ પર સ્મોલ એકાઉન્ટ ખોલી શકે. તેમાં મર્યાદા છે: કોઈપણ સમયે બેલેન્સ ₹50,000 સુધી, વર્ષમાં કુલ જમા ₹1 લાખ સુધી અને મહિને ઉપાડ ₹10,000 સુધી. તે 12 મહિના માન્ય છે અને માન્ય દસ્તાવેજ માટે અરજી કરી છે તે બતાવો તો બીજા 12 મહિના લંબાવી શકાય.
₹10,000 ઓવરડ્રાફ્ટ: ખરા નિયમો
ઓવરડ્રાફ્ટ (OD) યોજનાનો સૌથી વધુ શોધાતો અને સૌથી વધુ ગેરસમજવાળો ભાગ છે. તે નાની લોન છે, સહાય નથી.
- મર્યાદા: ₹10,000 સુધી. ₹2,000 સુધી કડક શરતો વગર મળે છે; વધુ રકમ ખાતું કેવી રીતે વપરાયું તેના આધારે બેંક નક્કી કરે છે.
- ખાતાનો ઇતિહાસ: સામાન્ય રીતે લગભગ છ મહિના સંતોષકારક વ્યવહાર પછી, એટલે કે નિયમિત જમા, DBT ક્રેડિટ કે ટ્રાન્ઝેક્શન.
- ઘરદીઠ એક: ઘરમાં ફક્ત એક ખાતાને OD મળે, શક્ય હોય તો ઘરની મહિલાને.
- ઉંમર: 18થી 65 વર્ષ.
- વ્યાજ: વાપરેલી રકમ પર, વાપરેલા દિવસો માટે. દર બેંક નક્કી કરે છે; મૂળ યોજનાની શરતોમાં તે બેંકના બેન્ચમાર્ક દર પર નાના સ્પ્રેડ સાથે જોડાયેલો હતો. બ્રાન્ચ પાસેથી દર લેખિતમાં માંગો.
- ક્રેડિટ રેકોર્ડ: અન્ય બેંક લોનની જેમ ઓવરડ્રાફ્ટ ક્રેડિટ બ્યુરોને રિપોર્ટ થઈ શકે. સમયસર ચૂકવણીથી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી શરૂ થઈ શકે; ન ચૂકવો તો સ્કોર બગડે. તમે સિબિલ સ્કોર મફત ચેક કરી શકો.
ઉદાહરણ: ઓવરડ્રાફ્ટનો ખર્ચ કેટલો
ધારો કે વ્યાજ દર વર્ષે 12% છે (ઉદાહરણ માટે; તમારી બેંકનો દર અલગ હોઈ શકે).
| વાપરેલી રકમ | દિવસો | વ્યાજ = રકમ × 12% × દિવસો ÷ 365 |
|---|---|---|
| ₹2,000 | 30 | ₹2,000 × 0.12 × 30 ÷ 365 = ₹19.73 |
| ₹5,000 | 45 | ₹5,000 × 0.12 × 45 ÷ 365 = ₹73.97 |
| ₹10,000 | 60 | ₹10,000 × 0.12 × 60 ÷ 365 = ₹197.26 |
આ શાહુકાર કે મોટાભાગની ઇન્સ્ટન્ટ લોન એપ કરતાં ઘણું સસ્તું છે, તેથી ટૂંકી ઇમરજન્સીમાં OD ઉપયોગી છે. પણ બેલેન્સ મહિનાઓ સુધી માઇનસમાં રહે તો વ્યાજ વધતું જાય અને બેંક સુવિધા બંધ કરી શકે.
જન ધન ખાતું કેવી રીતે ખોલવું: સ્ટેપ બાય સ્ટેપ
- નજીકની કોઈપણ બેંક બ્રાન્ચ કે બેંક મિત્ર પાસે જાઓ. સરકારી બેંકો, ખાનગી બેંકો, પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો અને ઇન્ડિયા પોસ્ટ પેમેન્ટ્સ બેંક બધી જોડાયેલી છે.
- PMJDY ખાતું ખોલવાનું ફોર્મ માંગો (હિન્દી, અંગ્રેજી અને પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં મળે છે) અથવા સ્ટાફને આધાર e-KYCથી ખાતું ખોલવા કહો.
- નોમિનીની વિગતો ભરો. તમને કંઈ થાય તો વીમા ક્લેમ માટે આ મહત્વનું છે.
- આધાર કે અન્ય માન્ય દસ્તાવેજ અને ફોટો આપો.
- પાસબુક અને RuPay કાર્ડ લો. ATM કે બ્રાન્ચમાં કાર્ડ એક્ટિવેટ કરી PIN સેટ કરો.
- ખાતું વાપરો. અકસ્માત કવર માન્ય રહે તે માટે દર ત્રણ મહિને ઓછામાં ઓછું એક કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન કરો (ATM ઉપાડ, માઇક્રો-ATM પર બેલેન્સ પૂછપરછ, કે POS કે ઓનલાઇન પેમેન્ટ).
- થોડા મહિનાનો ઇતિહાસ થયા પછી બ્રાન્ચમાં ઓવરડ્રાફ્ટ માંગો.
જન ધન ખાતું ખોલવું મફત છે. "રજિસ્ટ્રેશન ફી" લેનાર કોઈ વ્યક્તિ યોજનાનો ભાગ નથી.
RuPay કાર્ડ અકસ્માત વીમો: ક્લેમ કેવી રીતે થાય
₹2 લાખનું અકસ્માત કવર NPCIના RuPay વીમા પ્રોગ્રામ દ્વારા મળે છે, જેમાં દર વર્ષે વીમા કંપની પસંદ થાય છે.
- કાર્ડધારકે અકસ્માત પહેલાંના 90 દિવસમાં (અકસ્માતની તારીખ સહિત) કોઈપણ ચેનલ પર ઓછામાં ઓછું એક સફળ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન (નાણાકીય કે બિન-નાણાકીય) કરેલું હોવું જોઈએ.
- નોમિનીએ બેંકને જાણ કરવી અને ક્લેમની જાણ અકસ્માતના 90 દિવસમાં થવી જોઈએ. સહાયક દસ્તાવેજો જાણ કર્યાના 60 દિવસમાં આપવાના હોય છે.
- સામાન્ય દસ્તાવેજો: ક્લેમ ફોર્મ, મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર, FIR અને પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ (અકસ્માત મૃત્યુ માટે), કાર્ડધારક અને નોમિનીનું આધાર, 90 દિવસનું ટ્રાન્ઝેક્શન બતાવતું બેંકનું સ્ટેટમેન્ટ, અને નોમિનીની બેંક વિગતો.
બેંક બ્રાન્ચ ક્લેમ પ્રોસેસ કરીને આગળ મોકલે છે; નોમિનીએ વીમા કંપની સાથે સીધો વ્યવહાર કરવો પડતો નથી.
જન ધન ખાતું ચાલુ અને KYC અપડેટ રાખો
2014-15માં ખોલેલા ઘણા જન ધન ખાતાને દસ વર્ષ થઈ ગયા, અને ઓછા જોખમવાળા ગ્રાહકો માટે RBIનું પિરિયોડિક રી-KYC ત્યારે જ બાકી થાય છે. સરકારે 1 જુલાઈથી 30 સપ્ટેમ્બર 2025 દરમિયાન ગ્રામ પંચાયત સ્તરે રી-KYC અને નવા એનરોલમેન્ટ માટે સેચ્યુરેશન અભિયાન ચલાવ્યું હતું. 2025ના મધ્ય સુધી 56 કરોડમાંથી લગભગ 13 કરોડ ખાતા નિષ્ક્રિય હતા.
બે વર્ષ સુધી ગ્રાહકે કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન ન કર્યું હોય તો ખાતું નિષ્ક્રિય થઈ જાય અને KYC અપડેટ ન કરો ત્યાં સુધી ઉપાડ નહીં થાય. પૈસા ખોવાતા નથી: દસ વર્ષ પછી RBIના Depositor Education and Awareness Fundમાં જાય તો પણ પાછા ક્લેમ કરી શકાય. જુઓ નિષ્ક્રિય બેંક ખાતું ફરી ચાલુ કેવી રીતે કરવું અને બેંક KYC અપડેટ.
લોકો જન ધનના ફાયદા કેમ ગુમાવે છે
- 90 દિવસમાં કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન નહીં, તેથી અકસ્માત ક્લેમ નામંજૂર.
- નોમિની નોંધાયેલ નથી, તેથી પરિવારના ક્લેમમાં વિલંબ.
- એક ઘરમાં બે ખાતા અને બે ઓવરડ્રાફ્ટની અપેક્ષા. ફક્ત એકને મળે.
- નિષ્ક્રિય ખાતું, ટ્રાન્ઝેક્શન ન થવાથી કે રી-KYC બાકી હોવાથી.
- "OD મંજૂરી" કે નકલી "જન ધન પેમેન્ટ" માટે એજન્ટને પૈસા આપવા. OD બેંક નક્કી કરે છે; કોઈ તે તમને વેચી ન શકે.
ફરિયાદ ક્યાં કરવી
- પહેલાં બેંક બ્રાન્ચ. લેખિત ફરિયાદ નંબર માંગો. દરેક બેંકની વેબસાઇટ પર ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ ઓફિસરની વિગત હોય છે.
- RBI ઇન્ટિગ્રેટેડ ઓમ્બડ્સમેન. બેંક 30 દિવસમાં જવાબ ન આપે કે જવાબથી સંતોષ ન હોય તો cms.rbi.org.in પર મફત ફરિયાદ કરો કે 14448 પર કૉલ કરો.
- CPGRAMS. યોજના સંબંધિત ફરિયાદ pgportal.gov.in પર Department of Financial Services પાસે પણ કરી શકાય.
- છેતરપિંડી: જન ધનના નામે કોઈએ પૈસા કે OTP લીધો હોય તો તરત cybercrime.gov.in પર રિપોર્ટ કરો કે 1930 પર કૉલ કરો. જુઓ UPI સ્કેમ: શું કરવું.
તમારું રેગ્યુલર સેવિંગ્સ ખાતું હોય અને સુવિધાઓની સરખામણી કરવી હોય તો વાંચો સેવિંગ્સ ખાતું કેવી રીતે પસંદ કરવું.
મુખ્ય મુદ્દા
- ઓક્ટોબર 2026 સુધી PMJDY ચાલુ છે: RuPay કાર્ડ સાથે મફત ઝીરો બેલેન્સ BSBD ખાતું, કોઈપણ બેંક કે બેંક મિત્ર પર.
- RuPay કાર્ડ પર ₹2 લાખ અકસ્માત કવર (28 ઓગસ્ટ 2018 પહેલાંના ખાતા માટે ₹1 લાખ), જે ફક્ત અકસ્માત પહેલાંના 90 દિવસમાં કાર્ડ વપરાયું હોય તો માન્ય.
- ઓવરડ્રાફ્ટ ₹10,000 સુધી (₹2,000 કડક શરતો વગર), ઘરદીઠ એક, ઉંમર 18-65, વાપરેલી રકમ પર વ્યાજ.
- ખાતું ચાલુ અને KYC અપડેટ રાખો; નિષ્ક્રિય ખાતામાં ઉપાડ અને ક્લેમ અટકે છે.
- ખાતું ખોલવું મફત છે. પૈસા લઈને OD મંજૂરી કે મફત જન ધન રોકડની ઓફર કરનારને અવગણો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
જન ધન ખાતામાં કેટલો ઓવરડ્રાફ્ટ મળે છે?
પાત્ર PMJDY ખાતાધારકોને ₹10,000 સુધીનો ઓવરડ્રાફ્ટ મળી શકે છે. ₹2,000 સુધી કડક શરતો વગર મળે છે; વધુ રકમ લગભગ છ મહિના ખાતું સંતોષકારક રીતે ચાલ્યા પછી બેંકના મૂલ્યાંકન પર આધાર રાખે છે. ઘરદીઠ ફક્ત એક ખાતાને, શક્ય હોય તો ઘરની મહિલાને, તે મળે છે અને ઉંમર મર્યાદા 18થી 65 વર્ષ છે.
શું જન ધન ઓવરડ્રાફ્ટ વ્યાજ વગરનો છે?
ના. તે લોન છે અને બેંક ફક્ત તમે વાપરેલી રકમ પર, જેટલા દિવસ વાપરો તેટલા દિવસનું વ્યાજ લે છે. દર યોજનાની શરતોમાં બેંક નક્કી કરે છે, તેથી ઉપાડતા પહેલાં બ્રાન્ચમાં હાલનો દર પૂછી લો.
જન ધન ખાતા સાથે કયો વીમો મળે છે?
મફત RuPay ડેબિટ કાર્ડ પર 28 ઓગસ્ટ 2018 પછી ખોલેલા ખાતા માટે ₹2 લાખનું અકસ્માત મૃત્યુ અને કાયમી અપંગતા કવર છે (જૂના ખાતા માટે ₹1 લાખ). ક્લેમ માન્ય થવા અકસ્માતના 90 દિવસ પહેલાં કાર્ડ ઓછામાં ઓછું એક વાર વપરાયેલું હોવું જોઈએ.
જન ધન ખાતું ખોલવા કયા દસ્તાવેજો જોઈએ?
સામાન્ય રીતે આધાર, ફોટો અને મોબાઇલ નંબર પૂરતા છે. મતદાર ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ કે NREGA જોબ કાર્ડ જેવા અન્ય માન્ય દસ્તાવેજો પણ ચાલે છે. કોઈ દસ્તાવેજ ન હોય તો બેંક KYC માટે 12 મહિના મર્યાદાવાળું સ્મોલ એકાઉન્ટ ખોલી શકે.
મારું બેંક ખાતું હોય તો પણ જન ધન ખાતું ખોલી શકું?
PMJDY બેંક ખાતું ન હોય તેવા લોકો માટે છે. તમારું સેવિંગ્સ ખાતું હોય તો બેંકને તેને Basic Savings Bank Deposit (BSBD) ખાતામાં ફેરવવા કહી શકો, પણ એક જ ઘરમાં બીજો ઓવરડ્રાફ્ટ નહીં મળે.
શું જન ધન ખાતામાં ₹10,000 કે વધુની રોકડ સહાય આવે છે?
ના. બધા જન ધન ખાતામાં કોઈ સામાન્ય રોકડ સહાય આવતી નથી. ₹10,000 એ ઓવરડ્રાફ્ટ મર્યાદા છે, જે લોન છે. ફી કે OTPના બદલામાં જન ધન ખાતામાં મફત પૈસાનું વચન આપતા મેસેજ છેતરપિંડી છે.
આ લેખ ફક્ત સામાન્ય માહિતી માટે છે, વ્યક્તિગત નાણાકીય, ટેક્સ કે કાનૂની સલાહ નથી. કોઈ પણ નિર્ણય લેતા પહેલા તમારી બેંક, લેન્ડર અથવા યોગ્ય સલાહકાર પાસેથી ખાતરી કરો.