વાહનનું ડાઉન પેમેન્ટ હપ્તામાં: કઈ રસીદો રાખવી

જો તમે વાહનનું ડાઉન પેમેન્ટ ડીલરને હપ્તામાં ભરો છો, તો દરેક ચુકવણી માટે ડીલરની નંબરવાળી રસીદ, દરેકનો બેંક રેફરન્સ, અને ઓન-રોડ કિંમતમાં તમારા હિસ્સા જેટલો સરવાળો બતાવતી અંતિમ માર્જિન મની રસીદ રાખો. ડીલરના બિઝનેસ ખાતામાં બેંક ટ્રાન્સફર, કાર્ડ કે ચેકથી ભરો, વાહન માટેની કુલ રોકડ ₹2 લાખથી ઓછી રાખો, અને ખાતરી કરો કે અંતિમ ઇન્વોઇસ અને લોનના કાગળોમાં સરખો સરવાળો દેખાય. તમે શું ભર્યું તે અંગે વિવાદ થાય, બુકિંગ રદ થાય, કે લેન્ડર તમારા ફાળા પર પ્રશ્ન કરે ત્યારે આ રેકોર્ડ તમારું રક્ષણ કરે છે.

નીચેના તમામ નિયમો અને આંકડા ઓક્ટોબર 2026ની સ્થિતિ મુજબ છે.

હપ્તામાં ડાઉન પેમેન્ટ સામાન્ય રીતે કેવી રીતે થાય છે

"ડાઉન પેમેન્ટ" કે "માર્જિન મની" એ વાહનની કિંમતનો એ ભાગ છે જે લોનમાં આવતો નથી. તે એક સાથે ન ભરી શકો ત્યારે ડીલર ઘણી વાર તેને તબક્કામાં સ્વીકારે છે:

1. મોડેલ અને વેરિઅન્ટ પસંદ કરો ત્યારે બુકિંગ રકમ
2. લોન પ્રોસેસ થાય કે વાહન ફાળવાય ત્યાં સુધીમાં એક કે વધુ આંશિક ચુકવણી
3. ઇન્વોઇસ અને ડિલિવરી વખતે કે પહેલાં અંતિમ બાકી રકમ

આ દરમિયાન લેન્ડર લોન મંજૂર કરે છે, તમારા માર્જિન મનીનો પુરાવો લે છે અને લોન રકમ સીધી ડીલરને ચૂકવે છે, ઘણી વાર ડિલિવરી ઓર્ડર આપ્યા પછી. પછી ડીલર લેન્ડરના હાઇપોથિકેશન સાથે તમારા નામે ટેક્સ ઇન્વોઇસ બનાવે છે, અને વાહન RC પર લેન્ડરના નામ સાથે રજિસ્ટર થાય છે.

આ વ્યવસ્થા તમારી અને ડીલર વચ્ચેની છે. તે ડીલરની લોન નથી, અને તેના પર વ્યાજ ન હોવું જોઈએ. જો ડીલર કે ત્રીજો પક્ષ ડાઉન પેમેન્ટ જાતે વ્યાજે ફાઇનાન્સ કરવાની ઓફર કરે, તો તે બીજી લોન છે; તેની શરતો કોઈ પણ લોનની જેમ વાંચો.

કયા દસ્તાવેજો રાખવા

લોન બંધ થાય અને હાઇપોથિકેશન દૂર થાય ત્યાં સુધી આ બધું ડિજિટલ અને કાગળ બંને રૂપે સાથે રાખો. ક્લોઝર વખતે તેમાંથી કેટલાકની ફરી જરૂર પડશે; જુઓ લોન ક્લોઝર ચેકલિસ્ટ.

ચુકવણીની રીતને અસર કરતા નિયમો

રોકડ મર્યાદા

ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટના રોકડ-રસીદ નિયમ (જૂની કલમ 269ST, ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025માં લઈ જવાયેલો) હેઠળ કોઈ પણ વ્યક્તિ કોઈ એક વ્યક્તિ પાસેથી એક દિવસમાં, એક જ વ્યવહાર માટે, કે એક પ્રસંગ સંબંધિત વ્યવહારો માટે ₹2 લાખ કે વધુ રોકડ લઈ શકતી નથી. દંડ રોકડ લેનાર પર લાગે છે, પણ દાવ પર તમારા પૈસા અને રેકોર્ડ પણ છે. એક વાહન ખરીદવું એક જ વ્યવહાર છે, તેથી રોકડને નાના હપ્તામાં વહેંચવાથી નિયમ ટળતો નથી. વાહન માટેની કુલ રોકડ ₹2 લાખથી ઓછી રાખો, અને બને તો બધું બેંક દ્વારા ભરો.

₹10 લાખથી વધુના વાહન પર TCS

જ્યારે મોટર વાહનની કિંમત ₹10 લાખથી વધુ હોય, ત્યારે વેચનારે વેચાણ કિંમતના 1% ટેક્સ કલેક્ટેડ એટ સોર્સ (TCS) વસૂલવો પડે. આ કલમ 206C(1F) હતી; પ્રકાશિત વિશ્લેષણો મુજબ 1 એપ્રિલ 2026થી તે ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025ની કલમ 394માં છે, દર અને મર્યાદા યથાવત્. TCS તમારા ઇન્વોઇસ પર દેખાય છે અને ડીલર રિટર્ન ભરે પછી તમારા Form 26AS અને AISમાં દેખાય છે. ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્નમાં ક્રેડિટ તરીકે ક્લેમ કરો તો તે ખર્ચ નથી.

કાર્ડ ચુકવણી

કેટલાક ડીલર ડાઉન પેમેન્ટનો ભાગ ક્રેડિટ કાર્ડથી સ્વીકારે છે. તેઓ સરચાર્જ ઉમેરે છે કે નહીં, અને રસીદમાં કાર્ડ ચુકવણી દેખાય છે કે નહીં તે તપાસો. જુઓ કાર્ડ ચુકવણી પર મર્ચન્ટ સરચાર્જ. જો ડાઉન પેમેન્ટ માટે કાર્ડની EMI સુવિધા વાપરો, તો તમે હકીકતમાં બીજી લોન લો છો.

લોન રકમ અને KFS

તમારા લેન્ડરની લોન રકમ, દર અને ચાર્જ સહી કરતા પહેલાં તમને મળવા જોઈતા Key Facts Statementમાં હોય છે. RBIની KFS સૂચનાઓ હેઠળ, તેમાં ન દર્શાવેલા ચાર્જ તમારી સ્પષ્ટ સંમતિ વગર પછીથી ઉમેરી શકાતા નથી. APRથી કુલ ખર્ચ સરખાવો; જુઓ કાર લોન ગાઇડ.

ઉદાહરણ (દૃષ્ટાંતરૂપ)

તમે ₹9,40,000ની ઓન-રોડ કિંમતની કાર ખરીદો છો (એક્સ-શોરૂમ ₹8,10,000 વત્તા રજિસ્ટ્રેશન, ઇન્શ્યોરન્સ અને એક્સેસરીઝ). લેન્ડર ₹7,00,000 મંજૂર કરે છે.

• તમારું ડાઉન પેમેન્ટ: ₹9,40,000 − ₹7,00,000 = ₹2,40,000

તમે તે ત્રણ ભાગમાં ભરો છો:

ડીલરની માર્જિન મની રસીદમાં ₹2,40,000 અને લેન્ડરની ડિસ્બર્સમેન્ટ એડવાઇસમાં ₹7,00,000 દેખાવા જોઈએ, જેનો સરવાળો ₹9,40,000ના ઇન્વોઇસ જેટલો થાય.

5 વર્ષ માટે 9% પર ₹7,00,000નો EMI લગભગ ₹14,531 છે; તમારો EMI કેલ્ક્યુલેટરથી તપાસો.

જો તમે રોકડમાં ભર્યું હોત તો? ₹1,00,000 અને પછી ₹1,19,000 રોકડમાં ભરવાથી એક વાહન માટે કુલ રોકડ ₹2,19,000 થાય, જે ₹2 લાખની મર્યાદાથી વધુ છે, ભલે કોઈ એક હપ્તો મર્યાદા ન ઓળંગે.

TCS તપાસ: ₹8,10,000 એક્સ-શોરૂમ કિંમતે અહીં ₹10 લાખની મર્યાદા ઓળંગાતી નથી, તેથી TCS નથી. ₹12,00,000 વેચાણ કિંમતની કાર માટે TCS 1% × ₹12,00,000 = ₹12,000 થાય, જે ઇન્વોઇસ પર દેખાય અને રિટર્નમાં ક્લેમ થઈ શકે.

ડીલર સાથે વિવાદ ટાળવો

• કિંમતનો આધાર નક્કી કરો. બુકિંગ ફોર્મ ઘણી વાર કહે છે કે ઇન્વોઇસની તારીખે લાગુ કિંમત લેવાશે. ડિલિવરી પહેલાં ભાવ વધે તો તમારી બાકી રકમ બદલાય કે નહીં તે પૂછો, અને જવાબ લેખિતમાં લો.
• રિફંડની શરતો લખાવો. લોન નામંજૂર થાય કે તમે રદ કરો, તો બુકિંગ રકમ અને પછીના હપ્તામાંથી કેટલું, કેટલા દિવસમાં પાછું મળશે?
• ઇન્વોઇસને રસીદો સાથે મેળવો. ડિલિવરીના કાગળો પર સહી કરતા પહેલાં બધી રસીદોનો સરવાળો કરી ઇન્વોઇસ અને લેન્ડરના ડિસ્બર્સમેન્ટ સાથે સરખાવો. મૌખિક રીતે વચન આપેલાં ડિસ્કાઉન્ટ ઇન્વોઇસમાં દેખાવાં જોઈએ.
• ફક્ત ડીલરના બિઝનેસ ખાતામાં જ ભરો. કોઈ હપ્તો સેલ્સપર્સનના વ્યક્તિગત UPI ID કે ખાતામાં ન ભરો, ભલે ગમે તેટલું સરળ લાગે. ડીલરના ખાતાની વિગતો લેટરહેડ પર કે સત્તાવાર વેબસાઇટ પરથી માગો.
• લોન પ્રોસેસિંગ કે KYC દરમિયાન આવતા OTP ડીલર સ્ટાફ કે કૉલરને ન આપો.

કંઈ ખોટું થાય તો

1. ડીલર કોઈ હપ્તા અંગે વિવાદ કરે: UTR અને રસીદ નંબર સાથે દરેક ચુકવણીની યાદીવાળો તારીખ સાથેનો ઇમેઇલ ડીલરને મોકલો, અને મળેલી કુલ રકમની લેખિત પુષ્ટિ માગો.
2. બુકિંગ રદ, રિફંડમાં વિલંબ: ડીલરને લખો અને તે જવાબ ન આપે તો ઉત્પાદકના કસ્ટમર કેરને. ન ઉકેલાયેલા ગ્રાહક વિવાદ નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઇન (1915) કે કન્ઝ્યુમર કમિશન પાસે જઈ શકે.
3. લેન્ડરનો પ્રશ્ન (ખોટી રકમ ડિસ્બર્સ, KFSમાં ન હોય તેવા ચાર્જ): લેન્ડરના ગ્રીવન્સ ઓફિસરને, પછી 30 દિવસમાં સંતોષકારક જવાબ ન મળે તો cms.rbi.org.in પર RBI ઓમ્બડ્સમેનને ફરિયાદ કરો.
4. છેતરપિંડી (નકલી ખાતામાં ચુકવણી): તરત જ cybercrime.gov.in પર રિપોર્ટ કરો કે 1930 પર ફોન કરો, અને તમારી બેંકને જાણ કરો.

ટુ-વ્હીલર માટે પણ આ જ રીત લાગુ પડે છે; જુઓ ટુ-વ્હીલર લોન ગાઇડ.

મુખ્ય મુદ્દા

• દરેક હપ્તા માટે GSTIN સાથેની ડીલરની નંબરવાળી રસીદ, અને કુલ રકમ માટે અંતિમ માર્જિન મની રસીદ લો.
• ખાતરી કરો કે ડાઉન પેમેન્ટ વત્તા લોન રકમ ઇન્વોઇસના કુલ જેટલી થાય.
• એક વાહન માટે કુલ રોકડ ₹2 લાખથી ઓછી રાખો; હપ્તામાં વહેંચવાથી મર્યાદા બદલાતી નથી.
• વાહનની કિંમત ₹10 લાખથી વધુ હોય ત્યારે 1% TCS લાગે છે; તેને ટેક્સ રિટર્નમાં ક્લેમ કરો.
• ફક્ત ડીલરના બિઝનેસ ખાતામાં જ ભરો અને બુકિંગ, રિફંડ અને કિંમતની શરતો લેખિતમાં રાખો.

સંબંધિત માર્ગદર્શિકા: કાર લોન ગાઇડ, ટુ-વ્હીલર લોન ગાઇડ, લોન ક્લોઝર ચેકલિસ્ટ.