સોનાનો ભાવ ઘટ્યો, લેન્ડર વધુ સોનું કે પૈસા માંગે છે? આ કરો

"સોનાના ભાવ ઘટ્યા છે અને લેન્ડરે મેસેજ મોકલ્યો છે કે થોડા દિવસમાં પૈસા ભરો કે વધુ સોનું ગીરવે મૂકો. મેં દરેક હપતો ભર્યો છે." આને ગોલ્ડ લોન માર્જિન કૉલ કહેવાય. આંકડા સમજાઈ જાય પછી ઉકેલ સરળ છે: ઘટની રકમ લેખિતમાં મેળવો, પછી લોન એગ્રીમેન્ટમાં આપેલી સમયમર્યાદા પહેલાં પાર્ટ પેમેન્ટ કરો કે થોડું વધુ સોનું ગીરવે મૂકો, જેથી લોન RBIની લોન-ટુ-વેલ્યૂ (LTV) મર્યાદામાં પાછી આવી જાય.

તમે કંઈ ખોટું નથી કર્યું. આ નિયમ એટલા માટે છે કારણ કે લેન્ડર પાસે સિક્યોરિટી તરીકે ફક્ત તમારું સોનું છે. આ ગાઇડ ઓક્ટોબર 2026ની સ્થિતિએ નિયમ, લેન્ડરનો આંકડો કેવી રીતે તપાસવો અને મામલો હરાજી સુધી પહોંચતો કેવી રીતે રોકવો તે સમજાવે છે. વ્યાપક નિયમો માટે અમારી ગોલ્ડ લોન ગાઇડ જુઓ.

આવું કેમ થાય છે

RBIના લેન્ડિંગ અગેઇન્સ્ટ ગોલ્ડ એન્ડ સિલ્વર કોલેટરલ ડાયરેક્શન્સ, 2025, જે દરેક બેંક, કો-ઓપરેટિવ બેંક અને NBFCએ 1 એપ્રિલ 2026 સુધીમાં અપનાવવાના હતા, તે મુજબ:

• મહત્તમ LTV ₹2.5 લાખ સુધીની લોન માટે 85%, ₹2.5 લાખથી વધુ અને ₹5 લાખ સુધી 80%, અને ₹5 લાખથી વધુ માટે 75% છે.
• LTV ફક્ત મંજૂરીના દિવસે નહીં, આખી મુદત દરમિયાન સતત જળવાવું જોઈએ.
• બુલેટ રિપેમેન્ટ લોનમાં LTV મુદતના અંતે ભરવાની કુલ રકમ પર મપાય છે, એટલે કે મૂળ રકમ વત્તા વ્યાજ.
• દરેક લેન્ડરની બોર્ડ-મંજૂર પોલિસીમાં LTVનો ભંગ થાય ત્યારે લેવાનાં પગલાં સ્પષ્ટ લખેલાં હોવાં જોઈએ.

એટલે ત્રણ બાબતો તમને ભંગ તરફ ધકેલે છે:

1. સોનાના ભાવ ઘટે. લેન્ડર હાલના રેફરન્સ ભાવે તમારા સોનાની ફરી કિંમત ગણે છે.
2. વ્યાજ ચડતું જાય. બુલેટ કે વ્યાજ ન ભરાયેલી લોનમાં સોનું એટલું જ રહે છે પણ બાકી રકમ દર મહિને વધે છે.
3. તમે મહત્તમ મર્યાદાએ ઉધાર લીધું. 84% LTVવાળી લોનમાં લગભગ કોઈ બફર હોતું નથી; ભાવમાં 2%નો ઘટાડો પણ મર્યાદા તોડી શકે.

ઉદાહરણ: કેટલા પૈસા ભરવા કે કેટલું સોનું મૂકવું

રમેશ વર્ષે 10% સાદા વ્યાજે ₹2,00,000ની 12 મહિનાની બુલેટ લોન લે છે. મુદતના અંતે ભરવાની રકમ: ₹2,00,000 + ₹20,000 = ₹2,20,000. લોન ₹2.5 લાખથી ઓછી છે, તેથી LTV મર્યાદા 85% છે.

મંજૂરી વખતે: ₹11,000 પ્રતિ ગ્રામના રેફરન્સ ભાવે (ઉદાહરણરૂપ) 25 ગ્રામ નેટ 22 કેરેટ સોનું = ₹2,75,000. LTV = ₹2,20,000 ÷ ₹2,75,000 = 80%, મર્યાદામાં.

ત્રણ મહિના પછી: રેફરન્સ ભાવ 10% ઘટીને ₹9,900 પ્રતિ ગ્રામ થાય છે. સોનાની કિંમત = 25 × ₹9,900 = ₹2,47,500. LTV = ₹2,20,000 ÷ ₹2,47,500 = 88.9%, 85%થી વધુ.

વ્યવહારમાં જરૂરી પાર્ટ પેમેન્ટ થોડું ઓછું હોય છે, કારણ કે મૂળ રકમ વહેલી ભરવાથી મુદતની રકમમાં ગણાતું બાકીનું વ્યાજ પણ ઘટે છે. ચોક્કસ આંકડો લેન્ડર પાસેથી માંગો. પાર્ટ પેમેન્ટથી વ્યાજ પણ બચે છે, જ્યારે વધુ સોનું મૂકવામાં અત્યારે કોઈ ખર્ચ નથી પણ વધુ દાગીના બંધાઈ જાય છે. જો તમે દર મહિને નિશ્ચિત ચુકવણી પસંદ કરતા હો, તો અમારા EMI કેલ્ક્યુલેટરમાં ગણતરી કરો અને પૂછો કે લોન EMIમાં બદલી શકાય કે નહીં.

ઉકેલ કેવી રીતે લાવવો: સ્ટેપ બાય સ્ટેપ

1. નોટિસ ધ્યાનથી વાંચો. ઘટની રકમ, સમયમર્યાદા અને જવાબ આપવાની રીત નોંધો. ખાતરી કરો કે તે તમારા લેન્ડરના સત્તાવાર નંબર, ઇમેઇલ કે બ્રાન્ચમાંથી આવી છે, કોઈ અજાણી લિંકમાંથી નહીં.
2. ગણતરી લેખિતમાં માંગો. વપરાયેલો રેફરન્સ ભાવ અને તારીખ, નેટ વજન, શુદ્ધતા, કુલ બાકી રકમ અને ગણાયેલું LTV માંગો. તેને તમારા એસે સર્ટિફિકેટ સાથે મેળવો.
3. ભાવ તપાસો. લેન્ડરનો રેફરન્સ ભાવ એ તારીખે તેની વેબસાઇટ પર જાહેર થયેલા દર સાથે મેળ ખાવો જોઈએ. સોનાના ભાવ રોજ બદલાય છે, તેથી સમયના કારણે નાનો તફાવત સામાન્ય છે.
4. ઉકેલ પસંદ કરો:
   • પાર્ટ પેમેન્ટ રોકડ કે બેંક ટ્રાન્સફરથી, લોન એકાઉન્ટમાં જમા, રસીદ સાથે.
   • વધારાનું સોનું, તમારી હાજરીમાં તપાસીને, નવી વસ્તુઓ સાથેના અપડેટેડ સર્ટિફિકેટ સાથે.
   • બાકી વ્યાજ ભરો, જો વ્યાજની બાકી રકમના કારણે ભંગ થયો હોય.
5. સમયમર્યાદા પહેલાં પગલું લો. નોટિસનો સમયગાળો લેન્ડરની પોલિસી અને તમારા લોન એગ્રીમેન્ટમાંથી આવે છે; RBIએ કોઈ એક આંકડો નક્કી કર્યો નથી. જો થોડા વધુ દિવસ જોઈએ, તો સમયમર્યાદા પૂરી થાય તે પહેલાં લેખિતમાં માંગો.
6. લેખિત પુષ્ટિ મેળવો કે LTV પૂરું થયું છે અને નોટિસ બંધ થઈ છે.
7. લોનનું માળખું ફરી વિચારો. ભાવ અસ્થિર રહે તો માસિક વ્યાજ કે EMI ચુકવણીમાં બદલવા વિશે, કે બફર બનાવવા થોડી રકમ ભરવા વિશે પૂછો. અમારી ગોલ્ડ લોન પ્રીપેમેન્ટ અને પાર્ટ રિલીઝ ગાઇડમાં ચાર્જ અને કેટલીક વસ્તુઓ પાછી મેળવવાની રીત સમજાવી છે.

જો તમે ખરેખર પૈસા ભરી શકો તેમ ન હો કે વધુ સોનું મૂકી શકો તેમ ન હો, તો બ્રાન્ચ સાથે વહેલી વાત કરો. લોન પાછી મંગાય તે પહેલાં લેન્ડર વધુ લવચીક હોય છે. પૈસાની તંગી હોય ત્યારે વ્યાપક આયોજન માટે વાંચો EMI ન ભરી શકો તો શું કરવું.

માર્જિન કૉલ દરમિયાન તમારા અધિકારો

• પારદર્શક વેલ્યુએશન. ફરી કિંમત ગણવામાં મંજૂરી વખતની જ રેફરન્સ ભાવની પદ્ધતિ વાપરવી પડે: તમારા સોનાની શુદ્ધતા માટે 30 દિવસની સરેરાશ અને આગલા દિવસના બંધ ભાવમાંથી જે ઓછો હોય તે.
• પોલિસી જાહેર કરવી પડે. LTV ભંગ પર લેવાનાં પગલાં અને તેની સમયમર્યાદા લેન્ડરની પોલિસીનો ભાગ હોવી જોઈએ અને તમારા લોન દસ્તાવેજો અને કી ફેક્ટ્સ સ્ટેટમેન્ટમાં દેખાવી જોઈએ.
• નોટિસ વગર હરાજી નહીં. માર્જિન પૂરું ન થાય અને લોન પાછી મંગાય, તો હરાજી ફક્ત તમને નોટિસ, અખબારમાં જાહેરાત અને હાલની કિંમતના ઓછામાં ઓછા 90%ની રિઝર્વ પ્રાઇસ પછી જ થઈ શકે. વધેલી રકમ સાત કામકાજના દિવસમાં પરત કરવી પડે. વિગતો અમારી ગોલ્ડ લોન હરાજીના નિયમો ગાઇડમાં છે.
• યોગ્ય વર્તન. રિમાઇન્ડર અને વસૂલીના કૉલ RBIના ફેર પ્રેક્ટિસ કોડ મુજબ હોવા જોઈએ; ધમકી કે ગાળાગાળીની છૂટ નથી.

ફરિયાદ ક્યાં કરવી અને સમયમર્યાદા

1. બ્રાન્ચ: ઘટનો આંકડો ખોટો લાગે કે નોટિસમાં જવાબ આપવાનો ખરેખર સમય ન મળ્યો હોય તો લેખિતમાં જણાવો. લોન એકાઉન્ટ નંબર લખો.
2. ગ્રીવન્સ કે નોડલ ઓફિસર: સંપર્કની વિગતો લેન્ડરની વેબસાઇટ પર છે. જવાબ માટે 30 દિવસ આપો.
3. RBI ઓમ્બડ્સમેન: 30 દિવસમાં જવાબ ન મળે કે તમે સંતુષ્ટ ન હો તો cms.rbi.org.in (હેલ્પલાઇન 14448) પર ફરિયાદ કરો. RBI ઇન્ટિગ્રેટેડ ઓમ્બડ્સમેન સ્કીમ, 2026 હેઠળ લેન્ડરના અંતિમ જવાબ કે જવાબની સમયમર્યાદાના, બેમાંથી જે પછી હોય તેના, 90 દિવસમાં ફરિયાદ કરો.

ફરિયાદ માટેનાં મજબૂત કારણોમાં લેન્ડરના જાહેર દર સાથે મેળ ન ખાતો ફરી કિંમત ગણવાનો ભાવ, તમારા લોન એગ્રીમેન્ટમાં મંજૂર ન હોય તેવો માર્જિન કૉલ કે હરાજીનું પગલું, અને પગલું લેતાં પહેલાં લેખિત નોટિસ ન મળવી સામેલ છે.

લેન્ડરને વિનંતીનો નમૂનો

વિષય: LTV ઘટની નોટિસ - લોન એકાઉન્ટ [નંબર]

માનનીય સાહેબ/મેડમ,

મને તમારી [તારીખ]ની નોટિસ મળી છે, જેમાં જણાવ્યું છે કે મારી ગોલ્ડ લોન
મંજૂર LTVથી વધી ગઈ છે અને મને [તારીખ] સુધીમાં ₹[રકમ] ભરવા કહ્યું છે.

કૃપા કરીને લેખિતમાં જણાવો:
1. ફરી કિંમત ગણવા માટે વપરાયેલો પ્રતિ ગ્રામ રેફરન્સ ભાવ અને તારીખ
2. મારા એસે સર્ટિફિકેટ મુજબ નેટ વજન અને શુદ્ધતા
3. LTVની ગણતરીમાં વપરાયેલી કુલ બાકી રકમ (મૂળ રકમ + વ્યાજ)
4. LTV પૂરું કરવા જરૂરી ચોક્કસ રકમ, કે વધારાના સોનાના ગ્રામ

હું સમયમર્યાદા પહેલાં [પાર્ટ પેમેન્ટ કરવા / વધારાનું સોનું ગીરવે મૂકવા]
માંગું છું. કૃપા કરીને પુષ્ટિ કરો કે માર્જિન પૂરું થયા પછી
કોઈ વધુ પગલાં લેવાશે નહીં.

આભાર,
[નામ], [રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ નંબર]

શું ન કરવું

• નોટિસની અવગણના ન કરો. જવાબ ન અપાયેલો માર્જિન કૉલ લોન પાછી માંગવા અને હરાજીની નોટિસમાં ફેરવાઈ શકે.
• ગભરાટમાં સરખામણી કર્યા વગર મોંઘી પર્સનલ લોન કે એપ લોન ન લો; બચત કે પરિવાર પાસેથી નાનું પાર્ટ પેમેન્ટ સસ્તું પડે.
• અચાનક આવેલા મેસેજમાંની પેમેન્ટ લિંક પર ક્લિક ન કરો. ફક્ત બ્રાન્ચ, લેન્ડરની સત્તાવાર એપ કે તમારા લોન એકાઉન્ટની વિગતો દ્વારા જ ચુકવણી કરો.
• ઘટ પૂરી કરવા નવી ટોપ-અપ લોન ન લો. ટોપ-અપ એ જ સોના સામે વધારાનું ઉધાર છે અને ફક્ત LTV મર્યાદામાં જ મળે છે, તેથી તે ભંગ દૂર કરી શકતું નથી.
• ભાવ પાછા વધે તેની રાહ ન જુઓ. ભાવ હજી ઘટી શકે, અને સમયમર્યાદા બદલાશે નહીં.

મુખ્ય મુદ્દા

• RBIના નિયમ મુજબ ગોલ્ડ લોનનું LTV આખી લોન દરમિયાન 85%, 80% કે 75%ની અંદર રહેવું જોઈએ, તેથી સમયસર ચુકવણી છતાં ભાવ ઘટવાથી માર્જિન કૉલ આવી શકે.
• બુલેટ લોનમાં LTVમાં મુદતના અંતે ભરવાનું વ્યાજ સામેલ છે, તેથી બફર ઓછું રહે છે.
• ઉદાહરણમાં ભાવમાં 10%ના ઘટાડા માટે આશરે ₹9,625નું પાર્ટ પેમેન્ટ કે આશરે 1.15 ગ્રામ વધારાનું સોનું જોઈએ.
• ઘટની ગણતરી લેખિતમાં માંગો અને રેફરન્સ ભાવ તપાસો.
• બ્રાન્ચથી ગ્રીવન્સ ઓફિસર, પછી 30 દિવસ બાદ cms.rbi.org.in પર RBI ઓમ્બડ્સમેન સુધી જાઓ.