એકલા કે જૂથમાં આજીવિકા અરજી: શું સરખાવવું

આજીવિકા કે ઉદ્યોગનું ફોર્મ ભરતાં પહેલાં નક્કી કરો કે તમે એક વ્યક્તિ તરીકે અરજી કરો છો કે જૂથ તરીકે, જેમ કે SHG, ઉત્પાદક જૂથ, સહકારી મંડળી કે પ્રોડ્યુસર કંપની. આ નિર્ણયથી બદલાય છે કે સંપત્તિ કોની થશે, લોન કોણ ચૂકવશે, કઈ સબસિડી મર્યાદા લાગશે અને કયા દસ્તાવેજો જોઈશે. ટૂંકમાં: વ્યક્તિગત અરજી એક વ્યક્તિને પૂરું નિયંત્રણ અને પૂરું જોખમ આપે છે; સામૂહિક અરજી ખર્ચ અને જોખમ વહેંચે છે, પણ કામ, પૈસા અને નુકસાનની વહેંચણીના લેખિત નિયમો જોઈએ. અહીં યોજનાઓની માહિતી નવેમ્બર 2026 સુધીની છે; વર્તમાન માર્ગદર્શિકા તમારી બ્લોક ઓફિસ, રાજ્ય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન, જિલ્લા ઉદ્યોગ કેન્દ્ર કે બેંક પાસે તપાસો.

SHGને પૈસા મળવાના મુખ્ય રસ્તા માટે અમારી NRLM SHG લોન ગાઇડ જુઓ.

જ્યાં બંને રસ્તા ઉપલબ્ધ છે

ઘણા કાર્યક્રમો વ્યક્તિગત કે જૂથ, બંને પ્રકારના અરજદારો સ્વીકારે છે.

આંકડા યોજનાના સારાંશમાંથી છે; ખાસ કરીને SVEPની લોન મર્યાદા રાજ્ય મુજબ બદલાય છે (એક રાજ્યની માર્ગદર્શિકામાં કમ્યુનિટી એન્ટરપ્રાઇઝ ફંડ લોન વ્યક્તિ માટે ₹1 લાખ અને જૂથ માટે ₹5 લાખ સુધી છે). મુદ્રા પાત્રતા માટે મુદ્રા લોન માટે યોગ્ય ધંધાની યાદી જુઓ.

સરખામણીના દસ મુદ્દા

પસંદ કરતાં પહેલાં પૂછવાના પ્રશ્નો

1. શું મુખ્ય સાધન એક વ્યક્તિ માટે ખૂબ મોંઘું છે? એક મશીન પાંચ લોકોનું કામ કરી શકે, તો વહેંચવાથી વ્યક્તિ દીઠ ખર્ચ ઘટી શકે.
2. શું કામ ખરેખર સંયુક્ત છે? જૂથ ઉદ્યોગ ત્યારે ચાલે જ્યારે સભ્યો એકસરખું કે જોડાયેલું કામ કરે, જેમ કે પ્રોસેસિંગ, પેકિંગ અને વેચાણ.
3. હિસાબ કોણ રાખશે? સામૂહિક યુનિટને એક તાલીમ પામેલ બુકકીપર અને નિયમિત બેઠકો જોઈએ.
4. નફો કેવી રીતે વહેંચાશે? કામના કલાક, ઉત્પાદન, રોકેલી મૂડી પ્રમાણે કે સરખે ભાગે. તે લખો.
5. કોઈ કામ કે ચુકવણી બંધ કરે તો? દંડ અને તેના હિસ્સાના સમાધાન પર સંમતિ બનાવો.
6. યોજનાની મર્યાદા શું મંજૂરી આપે છે? તમારી પ્રવૃત્તિ માટે યુનિટ દીઠ મર્યાદાને જૂથ મર્યાદા સાથે સરખાવો.
7. શું કોઈ સભ્યને એ જ પ્રવૃત્તિ માટે પહેલેથી યોજના લાભ કે લોન મળી છે? તેનાથી પાત્રતા પર અસર થઈ શકે.

ઉદાહરણ: મસાલા પાવડર બનાવતી પાંચ સભ્યો

પાંચ SHG સભ્યો મસાલા દળીને પેક કરવા માગે છે. આંકડા ઉદાહરણ માટે છે.

વિકલ્પ A: પાંચ વ્યક્તિગત યુનિટ. દરેક સભ્ય વાર્ષિક 12% પર 36 મહિનાની લોનથી ₹60,000નું નાનું પલ્વરાઇઝર ખરીદે છે.

• માસિક દર = 1%; (1.01)^36 ≈ 1.4308
• EMI = 60,000 × 0.01 × 1.4308 ÷ 0.4308 ≈ સભ્ય દીઠ ₹1,993
• પાંચેય માટે કુલ સાધન ખર્ચ: 5 × ₹60,000 = ₹3,00,000

વિકલ્પ B: એક સામૂહિક યુનિટ. જૂથ એ જ દર અને સમયગાળાની લોનથી ₹1,50,000નું એક મોટું પલ્વરાઇઝર ખરીદે છે, જે સંયુક્ત શેડમાં રખાય છે.

• EMI = 1,50,000 × 0.01 × 1.4308 ÷ 0.4308 ≈ દર મહિને ₹4,982
• સભ્ય દીઠ: ₹4,982 ÷ 5 ≈ ₹996
• કુલ સાધન ખર્ચ: ₹1,50,000, વિકલ્પ Aનો અડધો

વિકલ્પ Bમાં દરેક સભ્યનો EMI આશરે ₹997 મહિને ઓછો થાય છે, પણ શેડનું ભાડું, વીજળીની વહેંચણી, સમયપત્રક અને એ જોખમ ઉમેરાય છે કે એક સભ્યનો ડિફોલ્ટ બાકીનાએ ઉપાડવો પડે. શેડનું ભાડું ₹2,500 મહિને હોય, એટલે સભ્ય દીઠ ₹500, તો ચોખ્ખી બચત ઘટીને સભ્ય દીઠ આશરે ₹497 રહે. તમારા આંકડા EMI કેલ્ક્યુલેટરમાં તપાસો.

નિર્ણય લેવાની એક સરળ રીત

તમારી સ્થિતિ માટે દરેક વિધાનને 1 (ના)થી 3 (હા) ગુણ આપો:

• મુખ્ય સાધનની કિંમત એક સભ્ય આરામથી ઉધાર લઈ શકે તેના કરતાં વધુ છે.
• સભ્યો પહેલેથી સાથે કામ કરે છે અને એકબીજાના હિસાબ પર વિશ્વાસ રાખે છે.
• ખરીદદારો એક વ્યક્તિ પૂરો પાડી શકે તેના કરતાં મોટો, નિયમિત જથ્થો માગે છે.
• ઓછામાં ઓછી એક સભ્ય હિસાબ રાખી શકે અને બેંક તથા ઓફિસે જઈ શકે.
• સભ્યો નફાની વહેંચણી અને કોઈ છોડે તો શું થશે તે અંગે લેખિતમાં સંમત છે.

કુલ 12 કે વધુ ગુણ સામાન્ય રીતે સામૂહિક અરજીની તરફેણ કરે છે; 8 કે ઓછા વ્યક્તિગત અરજીની, કદાચ કાચો માલ અનૌપચારિક રીતે સાથે ખરીદીને કે સાથે વેચીને. વચ્ચેની સ્થિતિમાં વ્યક્તિગત શરૂઆત કરીને, એક સીઝન સાથે કામ કર્યા પછી જૂથ બનાવવાનું વિચારો. આ ગુણ ફક્ત SHG બેઠકમાં ચર્ચાનું સાધન છે, યોજનાનો નિયમ નથી, એટલે અરજી પહેલાં બ્લોક ઓફિસ કે બેંક પાસે પાત્રતા પાકી કરો.

સામાન્ય રીતે માગાતા દસ્તાવેજો

વ્યક્તિગત: આધાર, જરૂરી હોય ત્યાં PAN, બેંક ખાતું, સરનામાનો પુરાવો, ઊંચા સબસિડી દરનો દાવો હોય તો જાતિ કે શ્રેણી પ્રમાણપત્ર, પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ, ક્વોટેશન, લાગુ હોય ત્યાં ઉદ્યમ રજિસ્ટ્રેશન. સામાન્ય યાદી માટે મુદ્રા લોન માટે અરજી કેવી રીતે કરવી જુઓ.

સામૂહિક: SHG કે સંસ્થાના રેકોર્ડ (નોંધણી પ્રમાણપત્ર, પેટાનિયમો કે SHG ગ્રેડિંગ), અરજીને મંજૂરી આપતો અને સહી કરનારા નક્કી કરતો બેઠક ઠરાવ, KYC સાથે સભ્ય યાદી, જૂથના બેંક ખાતાનાં સ્ટેટમેન્ટ, પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ, ક્વોટેશન, અને યોજના માગે તો ફેડરેશન કે ગ્રામ સંગઠનની ભલામણ.

સામાન્ય ભૂલો

મુખ્ય મુદ્દા

• વ્યક્તિગત અરજી પૂરું નિયંત્રણ અને પૂરું જોખમ આપે છે; સામૂહિક અરજી ખર્ચ, જોખમ અને નફો વહેંચે છે પણ લેખિત નિયમો જોઈએ.
• SVEP, PMFME અને PMEGP જેવી યોજનાઓ બંને રસ્તા જુદી મર્યાદા અને દસ્તાવેજો સાથે સ્વીકારે છે; વર્તમાન માર્ગદર્શિકા તપાસો.
• ઉદાહરણમાં ₹1.5 લાખનું એક મશીન વહેંચવાથી શેડ ભાડા પછી દરેક સભ્યનો માસિક ખર્ચ ₹1,993થી ઘટીને આશરે ₹1,496 થયો.
• અરજી પહેલાં નફા વહેંચણી, સહી કરનારા અને બહાર નીકળવાના નિયમો નક્કી કરો.
• યુનિટ દીઠ અને જૂથ મર્યાદા સરખાવો, અને હાલના લાભ પ્રામાણિકપણે જણાવો.

મહિલાઓ માટે નાણાકીય વિકલ્પોની મોટી યાદી માટે મહિલા ઉદ્યમીઓ માટે લોન યોજનાઓ જુઓ.

સંબંધિત માર્ગદર્શિકા: આજીવિકા અરજી બાકી છે અને જિલ્લો બદલાયો: શું કરવું.