પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના 2026: ₹5,000 લાભ, અરજી
PMMVY 2026: પ્રથમ બાળક માટે ₹5,000, બીજી દીકરી માટે ₹6,000, કોણ પાત્ર છે, દસ્તાવેજો, pmmvy.wcd.gov.in પર અરજી અને પેમેન્ટ સ્ટેટસ કેવી રીતે જોવું.
આ લેખમાં
પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના (PMMVY) કેન્દ્ર સરકારનો માતૃત્વ રોકડ લાભ છે: પ્રથમ જીવિત બાળક માટે ₹5,000 બે હપ્તામાં અને બીજું બાળક દીકરી હોય તો ₹6,000, જે સીધા માતાના આધાર સાથે જોડાયેલા બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ ખાતામાં જમા થાય છે. ઓક્ટોબર 2026 સુધી યોજના PMMVY 2.0 (મિશન શક્તિનો ભાગ) હેઠળ ચાલુ છે, અને તમે આંગણવાડી કે આશા વર્કર મારફતે અથવા જાતે pmmvy.wcd.gov.in પર મફત અરજી કરી શકો.
આ ગાઇડમાં કોણ પાત્ર છે, કયા દસ્તાવેજો જોઈએ, સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ અરજી, પેમેન્ટ કેવી રીતે ટ્રેક કરવું અને પૈસા ન આવે તો શું કરવું તે સમજાવ્યું છે. નીચેના બધા નિયમો મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયના સત્તાવાર PMMVY FAQમાંથી છે, જે ઓક્ટોબર 2026માં ચકાસ્યા છે.
PMMVY કોને લાગુ પડે છે
PMMVY ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગુમાવેલી મજૂરીની આંશિક ભરપાઈ કરે છે અને તપાસ, સંસ્થાકીય સંભાળ અને રસીકરણને પ્રોત્સાહન આપે છે. તે 1 જાન્યુઆરી 2017ના રોજ માત્ર પ્રથમ બાળક માટે શરૂ થઈ હતી. 1 એપ્રિલ 2022થી PMMVY 2.0 હેઠળ, બીજું બાળક દીકરી હોય તો તેના માટે પણ લાભ આપવામાં આવે છે.
તમે પાત્ર છો જો તમે સગર્ભા મહિલા કે ધાત્રી માતા હો, બાળજન્મ સમયે તમારી ઉંમર 18 વર્ષ 7 મહિનાથી 55 વર્ષથી ઓછી હોય, અને તમે નીચેનામાંથી ઓછામાં ઓછી એક શરત પૂરી કરતા હો:
- અનુસૂચિત જાતિ કે અનુસૂચિત જનજાતિ
- આંશિક (40%) કે સંપૂર્ણ દિવ્યાંગ (દિવ્યાંગજન)
- BPL રેશન કાર્ડ ધારક, અથવા નેશનલ ફૂડ સિક્યુરિટી એક્ટ, 2013 હેઠળ રેશન કાર્ડ
- આયુષ્માન ભારત PM-JAYના લાભાર્થી
- ઈ-શ્રમ કાર્ડ ધારક
- PM-KISAN લાભાર્થી મહિલા ખેડૂત
- મનરેગા જોબ કાર્ડ ધારક
- વાર્ષિક ₹8 લાખથી ઓછી ચોખ્ખી કૌટુંબિક આવક
- સગર્ભા કે ધાત્રી આંગણવાડી વર્કર, આંગણવાડી હેલ્પર કે આશા
બે વાત ઘણીવાર ચૂકી જવાય છે. પહેલી, ઈ-શ્રમ કાર્ડ પાત્રતાના પુરાવા તરીકે ચાલે છે, એટલે ઈ-શ્રમ પર નોંધણી કરાવેલી ઘરકામ કરતી બહેન કે મજૂર મહિલા તે કાર્ડ વાપરી શકે. બીજી, PMMVY તેલંગાણા અને ઓડિશામાં ચાલતી નથી, ત્યાં તેમની પોતાની માતૃત્વ લાભ યોજનાઓ છે.
શું સહાય મળે છે (ઓક્ટોબર 2026 સુધી)
| બાળક | કુલ | હપ્તો | શરત |
|---|---|---|---|
| પ્રથમ જીવિત બાળક | ₹5,000 | પહેલો: ₹3,000 | ગર્ભાવસ્થાની નોંધણી અને ઓછામાં ઓછી બે પ્રસૂતિ પૂર્વેની તપાસ (ANC), શક્ય હોય તો છેલ્લા માસિક (LMP)થી છ મહિનામાં |
| બીજો: ₹2,000 | જન્મની નોંધણી થઈ હોય અને બાળકે રસીકરણનું પહેલું ચક્ર (14 અઠવાડિયા) પૂરું કર્યું હોય | ||
| બીજું બાળક, જો દીકરી હોય | ₹6,000 | એક જ હપ્તો | ઉપર મુજબ નોંધણી અને ANC, જન્મ નોંધણી અને રસીકરણનું પહેલું ચક્ર (14 અઠવાડિયા) પૂરું |
સંસ્થાકીય પ્રસૂતિ પછી માતાને આરોગ્ય મંત્રાલયની જનની સુરક્ષા યોજના (JSY)નું રોકડ પ્રોત્સાહન પણ મળી શકે; PMMVY તેની જગ્યા લેતી નથી.
ગર્ભપાત કે મૃત જન્મના કિસ્સામાં, ભવિષ્યની ગર્ભાવસ્થામાં મહિલાને નવી લાભાર્થી ગણવામાં આવે છે. બીજી દીકરીનો લાભ 1 એપ્રિલ 2022 કે પછી જન્મેલી દીકરીઓને લાગુ પડે છે.
ઉદાહરણથી સમજો
26 વર્ષની સુનિતા પાસે ઈ-શ્રમ કાર્ડ છે. તે ત્રીજા મહિને આંગણવાડી કેન્દ્રમાં પ્રથમ ગર્ભાવસ્થાની નોંધણી કરાવે છે અને બે તપાસ પૂરી કરે છે.
- નોંધણી અને ANC પછી: ₹3,000
- જન્મ નોંધણી થાય અને બાળક 14 અઠવાડિયાની રસી પૂરી કરે પછી: ₹2,000
- પ્રથમ બાળક માટે કુલ: ₹3,000 + ₹2,000 = ₹5,000
બે વર્ષ પછી તેનું બીજું બાળક દીકરી છે. જન્મ નોંધણી અને 14 અઠવાડિયાની રસી પછી તેને એકસાથે ₹6,000 મળે છે. બંને બાળકો મળીને: ₹5,000 + ₹6,000 = ₹11,000, ઉપરાંત સંસ્થાકીય પ્રસૂતિ માટે મળતું JSY પ્રોત્સાહન. જો બીજું બાળક દીકરો હોત, તો તેના માટે PMMVYનું કોઈ પેમેન્ટ ન મળત.
જરૂરી દસ્તાવેજો
- માતાનું આધાર (ફરજિયાત; મિશન શક્તિ આધાર એક્ટની કલમ 7 હેઠળ નોટિફાય થયેલ છે). પતિનું આધાર જરૂરી નથી.
- માતાના નામે આધાર સાથે જોડાયેલું બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ ખાતું, આધાર આધારિત પેમેન્ટ માટે સક્રિય. ઝીરો-બેલેન્સ જન ધન ખાતું પણ ચાલે.
- મોબાઇલ નંબર (સ્ટેટસ SMS માટે ફરજિયાત).
- LMP તારીખ અને તપાસ દર્શાવતું મધર એન્ડ ચાઇલ્ડ પ્રોટેક્શન (MCP) કાર્ડ કે ANC રેકોર્ડ.
- પાત્રતાનો એક પુરાવો, જેમ કે જાતિ પ્રમાણપત્ર, દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્ર, BPL કે NFSA રેશન કાર્ડ, ઈ-શ્રમ કાર્ડ, મનરેગા જોબ કાર્ડ, PM-JAY કાર્ડ, PM-KISANની વિગતો, કે ₹8 લાખથી ઓછી કૌટુંબિક આવક દર્શાવતું આવકનું પ્રમાણપત્ર.
- બીજા હપ્તા કે દીકરીના લાભ માટે: જન્મ નોંધણીની વિગતો અને રસીકરણ રેકોર્ડ.
અરજી કેવી રીતે કરવી: સત્તાવાર પ્રક્રિયા
બે મફત રસ્તા છે.
રસ્તો 1: આંગણવાડી કે આશા વર્કર મારફતે. મોટાભાગની મહિલાઓ આ રીતે અરજી કરે છે. વર્કર PMMVY પોર્ટલ કે મોબાઇલ એપ પર તમારું ઓનલાઇન ફોર્મ ભરે છે, નોંધણી વખતે તમારું આધાર અને બેંક વિગતો ચકાસે છે અને દસ્તાવેજો અપલોડ કરે છે. આ કામ માટે સરકાર વર્કરને નાનું માનદ વેતન આપે છે, એટલે તમારે ક્યારેય તેમને પૈસા આપવાના નથી.
રસ્તો 2: પોર્ટલ પર જાતે નોંધણી.
- pmmvy.wcd.gov.in ખોલો અને સિટિઝન લોગિન પસંદ કરો. સરનામું .gov.inથી પૂરું થાય છે તે તપાસો.
- મોબાઇલ નંબર અને OTPથી લોગિન કરો.
- માતાની આધાર વિગતો નાખી વેરિફિકેશન પૂરું કરો.
- ગર્ભાવસ્થાની વિગતો ભરો: LMP તારીખ, ANC તારીખો અને આરોગ્ય કેન્દ્ર કે આંગણવાડી કેન્દ્ર.
- તમારી પાત્રતા શ્રેણી પસંદ કરી પુરાવો અપલોડ કરો.
- બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ ખાતાની વિગતો નાખો (તે આધાર સાથે જોડાયેલું હોવું જોઈએ).
- સબમિટ કરો અને નોંધણી કે અરજી ID નોંધી લો.
જન્મ પછી બીજા હપ્તાની વિગતો (જન્મ નોંધણી અને રસીકરણ) એ જ રીતે ઉમેરાય છે, સામાન્ય રીતે આંગણવાડી વર્કર દ્વારા. અરજી રાજ્ય નોડલ અધિકારી મંજૂર કરે છે અને પૈસા ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT)થી આવે છે.
સમયના નિયમો: પોર્ટલ LMP + 140 દિવસથી LMP + 300 દિવસ વચ્ચે બાળજન્મ ગણે છે, અને બાળકના જન્મથી 270 દિવસ સુધી નોંધણી થઈ શકે. છતાં એટલી રાહ ન જુઓ: પહેલો હપ્તો વહેલી નોંધણી અને તપાસ સાથે જોડાયેલો છે.
સ્ટેટસ ટ્રેકિંગ
- મોબાઇલ નંબરથી pmmvy.wcd.gov.in પર લોગિન કરી અરજી અને પેમેન્ટનો તબક્કો જુઓ.
- રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ પર SMS અપડેટ જુઓ.
- બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ પાસબુકમાં DBT જમા તપાસો.
- આંગણવાડી વર્કરને પૂછો, તે પોર્ટલ પર પોતાના વિસ્તારની અરજીઓનું સ્ટેટસ જોઈ શકે છે.
સામાન્ય સમસ્યાઓ અને ઉકેલ
| સમસ્યા | સંભવિત કારણ | ઉકેલ |
|---|---|---|
| મંજૂર થયું પણ પૈસા ન આવ્યા | ખાતું આધાર સાથે જોડાયેલું નથી કે DBT માટે સક્રિય નથી | બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસમાં જઈ DBT માટે ખાતામાં આધાર સીડ કરાવો; પછી આંગણવાડી વર્કરને પેમેન્ટ ફરી મોકલવા કહો |
| પાત્રતાના કારણે અરજી નામંજૂર | શ્રેણીનો માન્ય પુરાવો નથી | યાદીમાંથી કોઈ એક પુરાવો આપો, જેમ કે ઈ-શ્રમ કાર્ડ, NFSA રેશન કાર્ડ કે આવકનું પ્રમાણપત્ર |
| નામ મેળ ખાતું નથી | આધારનું નામ બેંક રેકોર્ડથી અલગ | પહેલા બેંક રેકોર્ડ કે આધાર સુધારો; નાના સ્પેલિંગ ફેરફાર પણ ઘણીવાર DBT અટકાવે છે |
| બીજો હપ્તો અટક્યો | જન્મ નોંધાયો નથી કે 14 અઠવાડિયાની રસી નોંધાઈ નથી | સ્થાનિક રજિસ્ટ્રાર પાસે જન્મ નોંધાવો અને MCP કાર્ડમાં રસીકરણ નોંધાવો |
| મોબાઇલ નંબર બદલાયો | OTP અને SMS જૂના નંબર પર જાય છે | આંગણવાડી વર્કર મારફતે નંબર અપડેટ કરાવો |
| બેંક ખાતું બંધ કે નિષ્ક્રિય | પેમેન્ટ પાછું ફરે છે | ખાતું ફરી સક્રિય કરાવો (નિષ્ક્રિય ખાતું કેવી રીતે ચાલુ કરવું) કે નવું આધાર-જોડાયેલું ખાતું આપો |
નકલી વેબસાઇટ્સ અને એજન્ટ
PMMVY નોંધણી મફત છે. આનાથી સાવધાન રહો:
- .gov.in પર પૂરી ન થતી વેબસાઇટ્સ જે ફી લઈને "PMMVY ફોર્મ" કે "₹5,000 તરત પેમેન્ટ" આપવાનો દાવો કરે.
- માતૃત્વના પૈસા "છોડાવવા" માટે OTP, UPI PIN કે બેંક વિગતો માંગતા કોલ. તમને પૈસા ચૂકવવા કોઈ સરકારી અધિકારીને તમારો OTP કે PIN જોઈતો નથી.
- ફોર્મ ભરવા પૈસા માંગતા લોકો. આંગણવાડી વર્કરને સરકાર ચૂકવે છે.
પૈસા ગુમાવ્યા હોય તો cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ કરો કે 1930 પર કોલ કરો.
ફરિયાદ કેવી રીતે કરવી
- આંગણવાડી વર્કર કે સુપરવાઇઝર (બ્લોક સ્તરે બાળ વિકાસ પ્રોજેક્ટ અધિકારી): મોટાભાગના વિલંબ અહીં ઉકેલાય છે.
- હેલ્પલાઇન 1515: મંત્રાલયે 1 નવેમ્બર 2025થી POSHAN અને PMMVY માટે 14408ની જગ્યાએ આ ટોલ-ફ્રી નંબર જાહેર કર્યો છે (1515 ન લાગે તો 14408 અજમાવો).
- pmmvy.wcd.gov.in પર ફરિયાદ: ટ્રેક કરવા માટે SMSથી ટિકિટ નંબર મળે છે. સમાચાર અહેવાલો મુજબ રાજ્યના અધિકારીઓને એક મહિનામાં ફરિયાદ ઉકેલવાનો નિર્દેશ છે.
- ઉકેલ ન આવે તો મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયને સંબોધીને CPGRAMS (pgportal.gov.in) પર ફરિયાદ.
પ્રસૂતિની આસપાસના હોસ્પિટલ ખર્ચ સામે PMMVYની રકમ નાની છે; કવર માટે મેટરનિટી ઇન્શ્યોરન્સ અને આયુષ્માન ભારત PM-JAY જુઓ.
મુખ્ય મુદ્દા
- PMMVY ઓક્ટોબર 2026 સુધી ચાલુ છે: પ્રથમ બાળક માટે ₹5,000 (₹3,000 + ₹2,000) અને બીજી દીકરી માટે ₹6,000.
- પાત્રતા માટે યાદીની એક શ્રેણી જોઈએ, જેમ કે SC/ST, રેશન કાર્ડ, ઈ-શ્રમ કાર્ડ, મનરેગા કાર્ડ કે ₹8 લાખથી ઓછી કૌટુંબિક આવક, અને બાળજન્મ સમયે ઉંમર 18 વર્ષ 7 મહિનાથી 55 વર્ષથી ઓછી.
- આંગણવાડી કે આશા વર્કર મારફતે કે pmmvy.wcd.gov.in પર મફત અરજી કરો; જન્મ પછી 270 દિવસ સુધી નોંધણી થાય, પણ વહેલું સારું.
- મોટાભાગની પેમેન્ટ નિષ્ફળતા DBT માટે આધાર સાથે ન જોડાયેલા બેંક ખાતાને કારણે થાય છે.
- હેલ્પલાઇન 1515, PMMVY પોર્ટલ કે CPGRAMS પર ફરિયાદ કરો; એજન્ટને ક્યારેય પૈસા ન આપો કે OTP શેર ન કરો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજનામાં કેટલા પૈસા મળે છે?
ઓક્ટોબર 2026 સુધી PMMVY 2.0 હેઠળ માતાને પ્રથમ જીવિત બાળક માટે ₹3,000 અને ₹2,000ના બે હપ્તામાં ₹5,000 મળે છે. બીજું બાળક દીકરી હોય તો જન્મ અને રસીકરણના પહેલા ચક્ર પછી એક જ હપ્તામાં ₹6,000 મળે છે.
PMMVY માટે કોણ પાત્ર છે?
બાળજન્મ સમયે 18 વર્ષ 7 મહિનાથી 55 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની સગર્ભા અને ધાત્રી માતાઓ, જે ઓછામાં ઓછી એક યાદીવાળી શ્રેણીમાં આવતી હોય, જેમ કે SC/ST, BPL કે NFSA રેશન કાર્ડ ધારક, ઈ-શ્રમ કાર્ડ ધારક, મનરેગા જોબ કાર્ડ ધારક, PM-JAY કે PM-KISAN લાભાર્થી, 40% કે વધુ દિવ્યાંગ મહિલા, અથવા વાર્ષિક ₹8 લાખથી ઓછી ચોખ્ખી કૌટુંબિક આવક.
PMMVY માટે અરજીની છેલ્લી તારીખ કઈ છે?
કોઈ એક રાષ્ટ્રીય છેલ્લી તારીખ નથી. બાળકના જન્મથી 270 દિવસ સુધી PMMVY પોર્ટલ પર નોંધણી થઈ શકે, પણ ગર્ભાવસ્થાની શરૂઆતમાં જ અરજી કરવી સારી, કારણ કે પહેલો હપ્તો નોંધણી અને પ્રસૂતિ પૂર્વેની તપાસ પર આધારિત છે.
શું PMMVY માટે પતિનું આધાર જરૂરી છે?
ના. PMMVY 2.0માં પતિના આધારની ફરજિયાત શરત દૂર કરવામાં આવી છે. માતાનું પોતાનું આધાર અને આધાર સાથે જોડાયેલું બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ ખાતું જરૂરી છે.
PMMVYનો હેલ્પલાઇન નંબર કયો છે?
મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયે 1 નવેમ્બર 2025થી POSHAN અને PMMVY માટે 14408ની જગ્યાએ ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન 1515 જાહેર કરી છે. તમે pmmvy.wcd.gov.in પર કે CPGRAMS પર પણ ફરિયાદ કરી શકો.
શું PMMVY દરેક રાજ્યમાં મળે છે?
યોજનાના સત્તાવાર FAQ મુજબ PMMVY તેલંગાણા અને ઓડિશા સિવાય આખા દેશમાં ચાલે છે, કારણ કે આ બે રાજ્યો પોતાની માતૃત્વ લાભ યોજનાઓ ચલાવે છે. આ રાજ્યોની મહિલાઓએ સ્થાનિક આંગણવાડી કેન્દ્રમાં રાજ્યની યોજના વિશે પૂછવું.
આ લેખ ફક્ત સામાન્ય માહિતી માટે છે, વ્યક્તિગત નાણાકીય, ટેક્સ કે કાનૂની સલાહ નથી. કોઈ પણ નિર્ણય લેતા પહેલા તમારી બેંક, લેન્ડર અથવા યોગ્ય સલાહકાર પાસેથી ખાતરી કરો.