સિનિયર સિટીઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ (SCSS): દર, મર્યાદા, ટેક્સ

સિનિયર સિટીઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ (SCSS) ઑક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026માં ખોલેલાં ખાતાં પર વર્ષે 8.2% આપે છે, જે દર ક્વાર્ટરે જમા થાય છે, અને પ્રતિ વ્યક્તિ ₹30 લાખ સુધીની ડિપોઝિટ પર મળે છે. દર પૂરાં પાંચ વર્ષ માટે લૉક રહે છે, યોજનાને ભારત સરકારની ગેરંટી છે, અને ડિપોઝિટ જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થાની કપાત માટે પાત્ર છે, પણ વ્યાજ પૂરેપૂરું ટેક્સપાત્ર છે. મોટા ભાગના નિવૃત્ત લોકો માટે તે ઉપલબ્ધ સૌથી મજબૂત ફિક્સ્ડ-ઇન્કમ વિકલ્પોમાંનો એક છે, જ્યાં સુધી પૈસાની અચાનક જરૂર ન પડે.

SCSSમાં કોણ રોકાણ કરી શકે

ઑક્ટોબર 2026 મુજબ, કોઈ વ્યક્તિ પોસ્ટ ઑફિસ કે અધિકૃત બેંકમાં SCSS ખાતું ખોલી શકે જો તે:

• 60 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરની હોય, અથવા
• 55 થી 60 વર્ષની હોય અને સુપરએન્યુએશન, સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ (VRS) કે સ્પેશિયલ વોલન્ટરી સ્કીમ હેઠળ નિવૃત્ત થઈ હોય, શરત એ કે ખાતું નિવૃત્તિના લાભ મળ્યાના ત્રણ મહિનામાં ખોલાય અને ડિપોઝિટ એ લાભથી વધુ ન હોય, અથવા
• 50 કે તેથી વધુ ઉંમરના નિવૃત્ત સંરક્ષણ સેવા કર્મચારી હોય (સિવિલિયન ડિફેન્સ સ્ટાફ નહીં), એ જ શરતો પર, અથવા
• 50 કે તેથી વધુ ઉંમરે નોકરી દરમિયાન મૃત્યુ પામેલા સરકારી કર્મચારીના જીવનસાથી હોય, નિર્ધારિત શરતો પર.

NRI અને HUF ખાતું ખોલી શકતા નથી. જોઇન્ટ ખાતું ફક્ત જીવનસાથી સાથે જ રાખી શકાય, અને પૂરી ડિપોઝિટ પહેલા ધારકની ₹30 લાખની મર્યાદામાં ગણાય છે.

SCSSની મુખ્ય વિશેષતાઓ (ઑક્ટોબર 2026)

PPF અને સુકન્યા સમૃદ્ધિથી એક મુખ્ય તફાવત: SCSSનો દર પૂરાં પાંચ વર્ષ માટે ખાતું ખોલો તે દિવસના દરે લૉક થાય છે. ભવિષ્યમાં ક્વાર્ટરના દર ઘટે તો હાલના ખાતા પર અસર થતી નથી, અને વધે તો પણ તેનો લાભ મળતો નથી.

ઉદાહરણથી સમજો: નિવૃત્ત દંપતી

રમેશ (64) અને સુનિતા (61) પાસે નિવૃત્તિના લાભ અને બચતમાંથી ₹60 લાખ છે. બંને ઑક્ટોબર 2026માં પોતપોતાના નામે ₹30 લાખનું SCSS ખાતું ખોલે છે.

પ્રતિ વ્યક્તિ ત્રિમાસિક વ્યાજ ₹30,00,000 × 8.2% ÷ 4 = ₹61,500

પ્રતિ વ્યક્તિ વાર્ષિક વ્યાજ ₹61,500 × 4 = ₹2,46,000

SCSSમાંથી ઘરની આવક ₹2,46,000 × 2 = વર્ષે ₹4,92,000, એટલે કે પાંચ વર્ષ સુધી સરેરાશ મહિને આશરે ₹41,000.

ધ્યાન રાખો કે SCSS સાદું ત્રિમાસિક વ્યાજ આપે છે; તેમાં ચક્રવૃદ્ધિ થતી નથી. જો તમને ચુકવણીની જરૂર ન હોય, તો તમે ફરી રોકાણ ન કરો ત્યાં સુધી તે તમારા લિંક કરેલા સેવિંગ્સ ખાતામાં પડી રહે છે, ઉદાહરણ તરીકે રિકરિંગ ડિપોઝિટમાં રોકી શકાય.

રમેશ માટે ટેક્સ. ધારો કે રમેશને વર્ષે ₹6 લાખ પેન્શન પણ મળે છે.

• નવી વ્યવસ્થા: પેન્શન ₹6,00,000 − સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન ₹75,000 + SCSS વ્યાજ ₹2,46,000 = ₹7,71,000 ટેક્સપાત્ર આવક. આ ₹12 લાખથી ઓછી છે, તેથી રિબેટને કારણે તેનો ટેક્સ શૂન્ય થાય છે.
• TDS: પોસ્ટ ઑફિસમાંથી તેનું વ્યાજ ₹1 લાખ વટાવે છે, તેથી 10% TDS (વર્ષે ₹24,600) કપાશે. તેનો અંતિમ ટેક્સ શૂન્ય છે, તેથી TDS રોકવા તે નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં ફોર્મ 15H આપી શકે, કે રિટર્નમાં રિફંડ ક્લેમ કરી શકે.

આ ફક્ત સમજવા માટે છે; તમારી સ્થિતિ તમારી બધી આવક અને તમે પસંદ કરેલી વ્યવસ્થા પર આધાર રાખે છે. SCSSની આવકને બેંક FD સાથે સરખાવવા ત્રિમાસિક ચુકવણી સાથે FD કેલ્ક્યુલેટર વાપરો.

FY 2026-27માં ટેક્સ

ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025એ 1 એપ્રિલ 2026થી 1961ના એક્ટનું સ્થાન લીધું છે. SCSS માટે:

• ડિપોઝિટ પર કપાત: ડિપોઝિટના ₹1.5 લાખ સુધી સેક્શન 123 (જૂનો સેક્શન 80C) હેઠળ પાત્ર છે, પણ ફક્ત જૂની વ્યવસ્થામાં અને ₹1.5 લાખની સહિયારી મર્યાદામાં.
• વ્યાજ: દર વર્ષે તમારા સ્લેબ રેટ પર ટેક્સ. જૂની વ્યવસ્થામાં સિનિયર સિટીઝન ડિપોઝિટના વ્યાજમાંથી ₹50,000 સુધી કપાત લઈ શકે (જૂનો સેક્શન 80TTB, હવે નવા એક્ટના સેક્શન 153માં). આ કપાત નવી વ્યવસ્થામાં મળતી નથી.
• TDS: એક ચુકવણીકાર દ્વારા સિનિયર સિટીઝનને ચૂકવાતું વર્ષનું વ્યાજ ₹1 લાખ વટાવે એટલે નવા એક્ટના સેક્શન 393 (જૂનો સેક્શન 194A) હેઠળ 10% કપાય છે. TDS એડવાન્સ ટેક્સ છે, અંતિમ ટેક્સ નહીં.
• ફોર્મ 15H: 60 કે તેથી વધુ ઉંમરના નિવાસી, જેમનો કુલ આવક પરનો અંતિમ ટેક્સ શૂન્ય હોય, તેઓ TDSથી બચવા ફોર્મ 15H આપી શકે.

બીજી પ્રોડક્ટ પરના ટેક્સ સાથે સરખામણી માટે જુઓ FD, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને શેર પર ટેક્સ.

વહેલું બંધ કરવું અને મુદત વધારવી

પાંચ વર્ષ પહેલાં બંધ કરવું

તમે SCSS ખાતું વહેલું બંધ કરી શકો, પણ SCSS, 2019ના નિયમો મુજબ કપાત લાગુ પડે:

ત્રીજા વર્ષે બંધ કરેલા ₹30 લાખના ખાતા પર કપાત ₹30,000 થાય. પોસ્ટ ઑફિસ ખાતાને 5 વર્ષની પ્રતિબદ્ધતા ગણે છે, તેથી ફક્ત એવા પૈસા જ રોકો જેની જરૂર ન પડે. ઇમરજન્સી ફંડ SCSSની બહાર રાખો.

પાકતી મુદત પછી લંબાવવું

SCSS (એમેન્ડમેન્ટ) સ્કીમ, 2023 પછી, પાકતી મુદત કે અગાઉના લંબાવેલા બ્લોકના અંતથી એક વર્ષમાં અરજી કરીને ખાતું એક વખતે 3 વર્ષ માટે, ગમે તેટલી વાર લંબાવી શકાય. લંબાવેલા ખાતા પર મૂળ દર નહીં, પણ પાકતી તારીખે લાગુ દર મળે છે. લંબાવેલા સમયગાળામાં એક વર્ષ પછી કપાત વગર ખાતું બંધ કરી શકાય; લંબાવેલા સમયગાળાના પહેલા વર્ષમાં બંધ કરો તો 1% કપાય.

નિવૃત્ત લોકો માટે આવકના બીજા વિકલ્પો સામે SCSS

સમાન સલામતી માટે SCSS હાલમાં મોટા ભાગની બેંક FD કરતાં વધુ આપે છે અને દર પાંચ વર્ષ માટે લૉક કરે છે. તેની મર્યાદા ₹30 લાખની ટોચમર્યાદા અને ફિક્સ મુદત છે. નિવૃત્ત લોકો ઘણી વાર માસિક આવક માટે તેને પોસ્ટ ઑફિસ મંથલી ઇન્કમ સ્કીમ સાથે જોડે છે અને લાંબા ગાળા માટે ગ્રોથ એસેટ્સ રાખે છે, જેમ રિટાયરમેન્ટ બકેટ સ્ટ્રેટેજીમાં સમજાવ્યું છે.

SCSS ખાતું કેવી રીતે ખોલવું

1. પોસ્ટ ઑફિસ કે અધિકૃત બેંક (SBI, બેંક ઑફ બરોડા, PNB, ICICI બેંક, HDFC બેંક અને બીજી નિયુક્ત બેંકો)માં જાઓ.
2. SCSS ખાતું ખોલવાનું ફોર્મ ભરો અને એક કે વધુ વ્યક્તિને નોમિની બનાવો.
3. આધાર, PAN, ફોટોગ્રાફ અને, 60થી ઓછી ઉંમર હોય તો, નિવૃત્તિ અને મળેલા નિવૃત્તિ લાભનો પુરાવો આપો.
4. ચેક કે ટ્રાન્સફરથી ડિપોઝિટ કરો; રોકડ ફક્ત ₹1 લાખથી ઓછી રકમ માટે જ સ્વીકારાય છે.
5. સેવિંગ્સ ખાતું લિંક કરો જેથી ત્રિમાસિક વ્યાજ આપોઆપ જમા થાય.
6. જો તમારો અંતિમ ટેક્સ શૂન્ય હોય તો દર એપ્રિલમાં ફોર્મ 15H આપો.

મુખ્ય મુદ્દા

• SCSS ઑક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026માં ખોલેલાં ખાતાં પર વર્ષે 8.2% આપે છે, પાંચ વર્ષ માટે લૉક અને ત્રિમાસિક ચુકવણી.
• દરેક પાત્ર વ્યક્તિ ₹30 લાખ સુધી રોકી શકે; દંપતી બે ખાતાંમાં ₹60 લાખ રોકી શકે.
• હાલના દરે ₹30 લાખ પર ક્વાર્ટરના ₹61,500, એટલે કે વર્ષે ₹2.46 લાખ મળે છે.
• વ્યાજ ટેક્સપાત્ર છે; સિનિયર માટે વર્ષે ₹1 લાખથી વધુ પર TDS લાગે છે, જે અંતિમ ટેક્સ શૂન્ય હોય તો ફોર્મ 15Hથી ટાળી શકાય.
• વહેલું બંધ કરવાથી ડિપોઝિટના 1.5% સુધી ખર્ચ થાય છે; હવે 3-3 વર્ષના બ્લોકમાં વારંવાર મુદત વધારી શકાય છે.
• સ્થિર આવક માટે SCSS વાપરો, અને ઇમરજન્સીના પૈસા અને ગ્રોથ રોકાણ તેની બહાર રાખો.