પગાર પર TDS: તમારો એમ્પ્લોયર કેવી રીતે ગણે છે
2026-27માં પગાર પર TDS: સેક્શન 392 હેઠળ એમ્પ્લોયર ટેક્સ કેવી રીતે ગણે, ફોર્મ 124 અને 122ના ડિક્લેરેશન, ફોર્મ 130 (જૂનું ફોર્મ 16) અને ઓછા TDSનો ઉપાય.
આ લેખમાં
- 2026માં શું બદલાયું: નવો કાયદો, નવા ફોર્મ નંબર
- એમ્પ્લોયર તમારો TDS કેવી રીતે ગણે છે, પગલાવાર
- ઉદાહરણથી સમજો: ₹18 લાખના પગાર પર માસિક TDS (ન્યૂ રિજીમ, સમજવા માટે)
- તમારો TDS બદલતાં બે ડિક્લેરેશન
- ઉદાહરણથી સમજો: નોકરી બદલનારાઓએ ટેક્સ કેમ ભરવો પડે છે (સમજવા માટે)
- એમ્પ્લોયરની બાજુ: જમા, રિટર્ન અને ફોર્મ 130
- TDSમાં ગરબડ થાય તો શું કરવું
- મુખ્ય મુદ્દા
પગાર પર TDS એટલે તમારા આખા વર્ષના ઇન્કમ ટેક્સનો તમારા એમ્પ્લોયરે કાઢેલો અંદાજ, જે માસિક હપ્તામાં વસૂલાય છે. દર મહિને એમ્પ્લોયર વર્ષ માટે તમારા ટેક્સપાત્ર પગારનો અંદાજ કાઢે છે, તમે પસંદ કરેલા રિજીમ મુજબ રિબેટ અને 4% સેસ સહિત ટેક્સ ગણે છે, પહેલેથી કાપેલી રકમ બાદ કરે છે, અને બાકીની રકમ બાકી મહિનાઓમાં વહેંચે છે. ઓક્ટોબર 2026 મુજબ, આ ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025ના સેક્શન 392 (જૂનો સેક્શન 192) હેઠળ થાય છે, અને વર્ષના અંતનું સર્ટિફિકેટ ફોર્મ 130 (જૂનું ફોર્મ 16) છે.
તમારી પે સ્લિપમાં TDS ક્યાં આવે છે તે જોવું હોય, તો અમારી CTC vs ગ્રોસ vs ટેક-હોમ સેલરી ગાઇડ આખું બ્રેક-અપ સમજાવે છે. આ લેખ ગણતરી પોતે અને તેને બદલતાં ફોર્મ સમજાવે છે.
2026માં શું બદલાયું: નવો કાયદો, નવા ફોર્મ નંબર
ટેક્સ વર્ષ 2026-27 (1 એપ્રિલ 2026થી 31 માર્ચ 2027)થી, ઇન્કમ-ટેક્સ રૂલ્સ, 2026એ પગાર સંબંધિત લગભગ દરેક ફોર્મનો નંબર બદલ્યો છે. પ્રક્રિયા એ જ છે, પણ તમારા HR પોર્ટલ પરનાં નામ બદલાશે.
| હેતુ | જૂનું (FY 2025-26 સુધી) | નવું (ટેક્સ વર્ષ 2026-27થી) |
|---|---|---|
| પગાર પર TDSનો સેક્શન | સેક્શન 192 | સેક્શન 392 |
| કપાતો અને છૂટનું તમારું ડિક્લેરેશન (HRA, LTA, 80C વગેરે) | ફોર્મ 12BB | ફોર્મ 124 |
| જૂના એમ્પ્લોયરના પગાર અને અન્ય આવકનું તમારું ડિક્લેરેશન | ફોર્મ 12B અને 12BAA | ફોર્મ 122 (એક સંયુક્ત ફોર્મ) |
| એમ્પ્લોયર તરફથી વાર્ષિક TDS સર્ટિફિકેટ | ફોર્મ 16 | ફોર્મ 130 |
| એમ્પ્લોયરનું ત્રિમાસિક TDS રિટર્ન | ફોર્મ 24Q | ફોર્મ 138 |
| ટેક્સ ક્રેડિટ સ્ટેટમેન્ટ | ફોર્મ 26AS | ફોર્મ 168 (ધીમે ધીમે લાગુ થઈ રહ્યું છે) |
31 માર્ચ 2026 સુધી ચૂકવાયેલા પગાર માટે જૂનાં ફોર્મ જ લાગુ પડે છે.
એમ્પ્લોયર તમારો TDS કેવી રીતે ગણે છે, પગલાવાર
- વર્ષના ગ્રોસ પગારનો અંદાજ. એપ્રિલથી માર્ચ માટે બેઝિક, ભથ્થાં, બોનસ અને ટેક્સપાત્ર પર્ક્વિઝિટ (જેમ કે કંપનીની કાર કે ભાડા વગરનું રહેઠાણ).
- તમારું રિજીમ લાગુ કરવું. ન્યૂ રિજીમ ડિફોલ્ટ છે. તમે એમ્પ્લોયરને અલગથી ન કહો, તો તે ન્યૂ રિજીમ મુજબ TDS કાપે છે. એમ્પ્લોયરને જાણ કરીને, સામાન્ય રીતે વર્ષની શરૂઆતમાં, તમે TDS માટે ઓલ્ડ રિજીમ પસંદ કરી શકો.
- માન્ય છૂટ અને કપાત બાદ કરવી.
- ન્યૂ રિજીમ: ₹75,000નું સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન અને એમ્પ્લોયરનું NPS યોગદાન (જૂનો સેક્શન 80CCD(2)), ઉપરાંત બીજી થોડી.
- ઓલ્ડ રિજીમ: ₹50,000નું સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન, પ્રોફેશનલ ટેક્સ, HRA છૂટ, LTA અને ફોર્મ 124માં તમે જણાવેલી ચેપ્ટર VIIIની કપાતો, જેમ કે જૂના સેક્શન 80C અને 80D (હવે સેક્શન 123 અને 126).
- ફોર્મ 122માં તમે જણાવેલી અન્ય આવક ઉમેરવી: આ વર્ષે જૂના એમ્પ્લોયર પાસેથી મળેલો પગાર, અન્ય આવક, અને તેના પર કપાયેલો TDS કે TCS. ફક્ત હાઉસ પ્રોપર્ટીની ખોટ જ સેટ-ઓફ થઈ શકે, અને ન્યૂ રિજીમ પોતે રહેતા હોય તેવા ઘરની ખોટની છૂટ આપતું નથી.
- વાર્ષિક ટેક્સ ગણવો સ્લેબ દરે, સેક્શન 156 (જૂનો સેક્શન 87A) હેઠળ રિબેટ અને લાયક હો તો માર્જિનલ રિલીફ લાગુ કરીને, પછી 4% સેસ ઉમેરીને.
- બાકી મહિનાઓથી ભાગવું. વર્ષનો બાકી ટેક્સ બાદ પહેલેથી કપાયેલો TDS, બાકી મહિનાઓમાં વહેંચીને.
એટલે જ જાન્યુઆરીથી માર્ચમાં TDS ઘણી વાર અચાનક વધી જાય છે. એમ્પ્લોયર ત્યારે તમારા ડિક્લેરેશનના પુરાવા માંગે છે, અને જે જણાવ્યું હોય પણ સાબિત ન કરી શકો તે કાઢી નાખવામાં આવે છે, તેથી બાકીનો ટેક્સ ઓછા મહિનાઓમાં દબાઈ જાય છે.
ઉદાહરણથી સમજો: ₹18 લાખના પગાર પર માસિક TDS (ન્યૂ રિજીમ, સમજવા માટે)
કાવ્યાનો ટેક્સ વર્ષ 2026-27 માટે નિશ્ચિત ગ્રોસ પગાર ₹18,00,000 છે અને તે ડિફોલ્ટ ન્યૂ રિજીમમાં જ રહે છે.
| પગલું | રકમ |
|---|---|
| ગ્રોસ પગાર | ₹18,00,000 |
| બાદ સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન | ₹75,000 |
| ટેક્સપાત્ર પગાર | ₹17,25,000 |
| ₹4-8 લાખ પર 5% | ₹20,000 |
| ₹8-12 લાખ પર 10% | ₹40,000 |
| ₹12-16 લાખ પર 15% | ₹60,000 |
| ₹16-17.25 લાખ પર 20% | ₹25,000 |
| સ્લેબ ટેક્સ | ₹1,45,000 |
| ઉમેરો 4% સેસ | ₹5,800 |
| વાર્ષિક ટેક્સ | ₹1,50,800 |
| માસિક TDS (÷12) | આશરે ₹12,567 |
તેનો સૌથી ઊંચો સ્લેબ 20% હોવા છતાં, તેનો અસરકારક દર ગ્રોસ પગારના આશરે 8.4% છે. "સરેરાશ દર"નો અર્થ આ જ તફાવત છે. જો તે મોટી કપાતો સાથે ઓલ્ડ રિજીમમાં હોત, તો એમ્પ્લોયર તેના બદલે તેના ફોર્મ 124ના આંકડા વાપરત. એમ્પ્લોયરને જણાવતાં પહેલાં કયા રિજીમમાં ટેક્સ ઓછો આવે છે તે અમારા ઇન્કમ ટેક્સ કેલ્ક્યુલેટરથી તપાસો.
તમારો TDS બદલતાં બે ડિક્લેરેશન
ફોર્મ 124 (જૂનું ફોર્મ 12BB): કપાતો અને છૂટ
આ તમે ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગને નહીં, તમારા એમ્પ્લોયરને આપો છો. તેમાં હોય છે:
- ઘરનું ભાડું: ચૂકવેલું ભાડું, અને વાર્ષિક ભાડું ₹1 લાખથી વધુ હોય તો મકાનમાલિકનો PAN. ટેક્સ વર્ષ 2026-27થી ફોર્મમાં મકાનમાલિક સાથેના તમારા સંબંધ વિશે પણ પૂછાય છે.
- લીવ ટ્રાવેલ કન્સેશન: મુસાફરીની વિગતો અને પુરાવા.
- હોમ લોન વ્યાજ: લેન્ડરનું નામ, સરનામું અને PAN.
- ચેપ્ટર VIIIની કપાતો: PPF, ELSS, જીવન વીમો, હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ, NPS અને બીજી.
આ મોટે ભાગે ઓલ્ડ રિજીમમાં મહત્ત્વનું છે. અમારી HRA છૂટના નિયમો ગાઇડ HRAની રકમ કેવી રીતે ગણાય તે બતાવે છે. જો તમે ફોર્મ 124 ન આપો, તો એમ્પ્લોયર ફક્ત વધુ TDS કાપે છે. રિટર્ન ભરતી વખતે, જો ત્યારે તમે ઓલ્ડ રિજીમ માટે લાયક હો, તો તમે હજી પણ યોગ્ય કપાતો લઈ શકો અને રિફંડ મેળવી શકો.
ફોર્મ 122 (જૂનાં ફોર્મ 12B અને 12BAA): આગલો પગાર અને અન્ય આવક
આનો ઉપયોગ ત્યારે કરો જ્યારે તમે:
- વર્ષ દરમિયાન નોકરી બદલી હોય. તમારા જૂના એમ્પ્લોયરે ચૂકવેલો પગાર અને કાપેલો TDS જણાવો.
- અન્ય આવક કે TDS હોય જે ધ્યાનમાં લેવડાવવા માંગતા હો, જેમ કે TDS સાથેનું FD વ્યાજ, કે વિદેશ મોકલેલા પૈસા પર TCS. પછી એમ્પ્લોયર બીજે પહેલેથી વસૂલાયેલા ટેક્સ જેટલો તમારો પગાર પરનો TDS ઘટાડી શકે.
ઉદાહરણથી સમજો: નોકરી બદલનારાઓએ ટેક્સ કેમ ભરવો પડે છે (સમજવા માટે)
અર્જુને એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી કંપની Aમાં ₹6,00,000 માટે કામ કર્યું અને ઓક્ટોબરથી માર્ચ માટે ₹9,00,000 પર કંપની Bમાં જોડાય છે. તે ફોર્મ 122 આપતો નથી.
| કંપની A જુએ છે | કંપની B જુએ છે | અર્જુનનું ખરેખરનું વર્ષ | |
|---|---|---|---|
| પગાર | ₹6,00,000 | ₹9,00,000 | ₹15,00,000 |
| બાદ સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન | ₹75,000 | ₹75,000 | ₹75,000 (ફક્ત એક વાર) |
| ટેક્સપાત્ર | ₹5,25,000 | ₹8,25,000 | ₹14,25,000 |
| રિબેટ પછી ટેક્સ | શૂન્ય (₹12 લાખથી ઓછું) | શૂન્ય (₹12 લાખથી ઓછું) | ₹93,750 + 4% સેસ = ₹97,500 |
| કપાયેલો TDS | શૂન્ય | શૂન્ય |
ખરેખરનો ટેક્સ: ₹20,000 (₹4-8 લાખ પર 5%) + ₹40,000 (₹8-12 લાખ પર 10%) + ₹33,750 (₹2.25 લાખ પર 15%) = ₹93,750, વત્તા સેસ. બંને એમ્પ્લોયરે રિબેટ અને સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન અલગ-અલગ લાગુ કર્યાં, તેથી રિટર્ન ભરતી વખતે ₹97,500 ભરવાના થાય છે, અને મોડું ભરો તો ઓછા એડવાન્સ ટેક્સ માટે વ્યાજ પણ. જો અર્જુને કંપની Bને ફોર્મ 122 આપ્યું હોત, તો B આખી જવાબદારી ઓક્ટોબરથી માર્ચમાં વહેંચી દેત, આશરે મહિને ₹16,250. જો તમે વર્ષની વચ્ચે આ સ્થિતિમાં હો, તો એડવાન્સ ટેક્સ ભરવાનું વિચારો; જુઓ અમારી એડવાન્સ ટેક્સ ગાઇડ.
એમ્પ્લોયરની બાજુ: જમા, રિટર્ન અને ફોર્મ 130
- જમા: મહિનામાં કપાયેલો TDS સામાન્ય રીતે પછીના મહિનાની 7 તારીખ સુધીમાં જમા થાય છે, અને માર્ચનો TDS 30 એપ્રિલ સુધીમાં.
- ત્રિમાસિક રિટર્ન: એમ્પ્લોયર દરેક ત્રિમાસિક માટે ફોર્મ 138 (જૂનું ફોર્મ 24Q) ફાઇલ કરે છે. છેલ્લી તારીખો 31 જુલાઈ, 31 ઓક્ટોબર, 31 જાન્યુઆરી અને 31 મે જ રહી છે.
- સર્ટિફિકેટ: ફોર્મ 130 વર્ષ પૂરું થયા પછી, 15 જૂન સુધીમાં આપવામાં આવે છે. ટેક્સ વર્ષ 2026-27 માટે, પહેલું ફોર્મ 130 કર્મચારીઓને 15 જૂન 2027 સુધીમાં મળશે.
TDSની તમારી ક્રેડિટ ત્રિમાસિક રિટર્ન પર આધાર રાખે છે. જો ટેક્સ કપાયો હોય પણ ફોર્મ 26AS કે ફોર્મ 168માં દેખાતો ન હોય, તો HRને સુધારો ફાઇલ કરવા કહો. અમારી ફોર્મ 16, AIS અને 26AS ગાઇડ મિસમેચ સુધારવાની રીત સમજાવે છે.
TDSમાં ગરબડ થાય તો શું કરવું
- વધુ TDS: રિટર્ન ભરતી વખતે વધારાની રકમ રિફંડ તરીકે માંગો.
- ઓછો TDS: બાકીની રકમ વર્ષ દરમિયાન એડવાન્સ ટેક્સ તરીકે, કે રિટર્ન ભરતાં પહેલાં સેલ્ફ-એસેસમેન્ટ ટેક્સ તરીકે ભરો. એડવાન્સ ટેક્સ ઓછો ભર્યો હોય તો જૂના સેક્શન 234B અને 234C (હવે સેક્શન 424 અને 425) હેઠળ વ્યાજ લાગે છે.
- PAN ન આપ્યો હોય કે નિષ્ક્રિય હોય: TDS ઊંચા દરે કપાઈ શકે. PANને આધાર સાથે લિંક કરો અને HRમાં અપડેટ કરો.
- પગારનું એરિયર્સ: તમને ઊંચા સ્લેબમાં ધકેલતા એરિયર્સ માટેની રાહત (જૂનો સેક્શન 89, ફોર્મ 10E સાથે લેવાતી) ટેક્સ ઘટાડી શકે. રિટર્ન ભરતાં પહેલાં પોર્ટલ પર હાલનું ફોર્મ તપાસો.
- રિજીમની પસંદગી: તમે એમ્પ્લોયરને જે કહો તે તમને બાંધતું નથી. નોકરિયાત વ્યક્તિ છેલ્લી તારીખ સુધીમાં ભરેલા રિટર્નમાં હજી પણ કોઈ પણ રિજીમ પસંદ કરી શકે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ઓક્ટોબર 2026 મુજબ, પગાર પર TDS ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025ના સેક્શન 392 (જૂનો સેક્શન 192) હેઠળ, તમારા અંદાજિત વાર્ષિક ટેક્સના સરેરાશ દરે કપાય છે.
- TDS માટે ન્યૂ રિજીમ ડિફોલ્ટ છે. ₹75,000ના સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન અને સેક્શન 156ની રિબેટના કારણે ₹12.75 લાખ સુધીના પગાર પર TDS શૂન્ય છે.
- કપાતો માટે ફોર્મ 124એ ફોર્મ 12BBનું, અને જૂના એમ્પ્લોયર અને અન્ય આવક માટે ફોર્મ 122એ ફોર્મ 12Bનું સ્થાન લીધું છે.
- ફોર્મ 130એ ફોર્મ 16નું સ્થાન લીધું છે, અને પહેલું 15 જૂન 2027 સુધીમાં આપવાનું છે. એમ્પ્લોયર ત્રિમાસિક TDS રિટર્ન ફોર્મ 138માં ફાઇલ કરે છે.
- નોકરી બદલનારાઓએ રિટર્ન વખતે એકસાથે મોટું બિલ ટાળવા જૂનો પગાર ફોર્મ 122માં જણાવવો, કે એડવાન્સ ટેક્સ ભરવો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
મારો એમ્પ્લોયર પગાર પર TDS કેવી રીતે ગણે છે?
તમારો એમ્પ્લોયર વર્ષ માટે તમારા કુલ ટેક્સપાત્ર પગારનો અંદાજ કાઢે છે, તમે પસંદ કરેલા રિજીમ મુજબ રિબેટ અને સેસ સહિત વાર્ષિક ટેક્સ ગણે છે, અને બાકીની રકમ બાકી રહેલા મહિનાઓમાં વહેંચે છે. TDS આ સરેરાશ દરે કપાય છે, તમારા સૌથી ઊંચા સ્લેબ દરે નહીં.
ફોર્મ 124 શું છે?
ટેક્સ વર્ષ 2026-27થી ફોર્મ 124એ ફોર્મ 12BBનું સ્થાન લીધું છે. તે HRA, LTA, હોમ લોન વ્યાજ અને બીજી કપાતોનું ડિક્લેરેશન છે જે તમે TDS ગણતરીમાં ધ્યાનમાં લેવા એમ્પ્લોયરને આપો છો, મુખ્યત્વે ઓલ્ડ રિજીમમાં. તે ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગમાં ફાઇલ થતું નથી.
મારા પગારમાંથી TDS કેમ નથી કપાતો?
જો ન્યૂ રિજીમમાં તમારી અંદાજિત ટેક્સપાત્ર આવક ₹12 લાખ સુધી હોય, તો રિબેટના કારણે ટેક્સ શૂન્ય થાય છે, તેથી કોઈ TDS બનતો નથી. નોકરિયાત લોકો માટે ₹75,000ના સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન પછી આ ₹12.75 લાખ સુધીના પગારને આવરી લે છે.
મેં નોકરી બદલી. રિટર્ન ભરતી વખતે મારે ટેક્સ કેમ ભરવો પડે છે?
દરેક એમ્પ્લોયર એમ માનીને TDS ગણે છે કે તેનો પગાર જ તમારી એકમાત્ર આવક છે, તેથી નીચા સ્લેબ અને રિબેટ બે વાર લાગુ થઈ જાય છે. નવા એમ્પ્લોયરને ફોર્મ 122 (જૂનું ફોર્મ 12B)માં તમારો આગલો પગાર અને TDS જણાવવાથી ટેક્સની ઘટ ટળે છે.
શું ફોર્મ 16 હજી મળે છે?
FY 2025-26ના પગાર માટે, હા. 1 એપ્રિલ 2026થી ચૂકવાયેલા પગાર માટે સર્ટિફિકેટ ઇન્કમ-ટેક્સ રૂલ્સ, 2026 હેઠળ ફોર્મ 130 છે, અને પહેલું ફોર્મ 15 જૂન 2027 સુધીમાં આપવાનું છે.
આ લેખ ફક્ત સામાન્ય માહિતી માટે છે, વ્યક્તિગત નાણાકીય, ટેક્સ કે કાનૂની સલાહ નથી. કોઈ પણ નિર્ણય લેતા પહેલા તમારી બેંક, લેન્ડર અથવા યોગ્ય સલાહકાર પાસેથી ખાતરી કરો.