ઇન્કમ ટેક્સ રિફંડ મોડું? કારણો, સ્ટેટસ અને ઉપાય

મોટા ભાગનાં મોડાં ઇન્કમ ટેક્સ રિફંડ પાછળ તમારી બાજુની સુધારી શકાય તેવી સમસ્યા હોય છે: રિટર્ન ઇ-વેરિફાય ન થયું હોય, બેંક એકાઉન્ટ પ્રી-વેલિડેટ ન હોય, PAN નિષ્ક્રિય હોય, કે રિટર્ન અને AIS વચ્ચે મિસમેચ હોય. ઇ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર સ્ટેટસ તપાસો, ચોક્કસ કારણ સુધારો, અને જરૂર હોય તો રિફંડ રિઇશ્યૂ રિક્વેસ્ટ ફાઇલ કરો. જો વિલંબ વિભાગના કારણે હોય, તો તમને મહિને 0.5% વ્યાજ મળવાપાત્ર છે.

પહેલાં તપાસો રિફંડ ક્યાં પહોંચ્યું છે

1. ઇન્કમ ટેક્સ ઇ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર લૉગ ઇન કરો.
2. e-File, પછી Income Tax Returns, પછી View Filed Returns પર જાઓ. દરેક રિટર્નનો તબક્કો દેખાય છે: submitted, verified, processed, refund issued.
3. રિફંડની રીત, તારીખ અને નિષ્ફળતાનું કોઈ કારણ જોવા Services, પછી Refund/Demand Status તપાસો.
4. CPC (સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ પ્રોસેસિંગ સેન્ટર)ના ઇન્ટિમેશન માટે ઇમેઇલ અને SMS તપાસો. ઇન્ટિમેશનમાં તમે ક્લેમ કરેલી રકમ અને વિભાગે ગણેલી રકમની સરખામણી હોય છે.

સામાન્ય કારણો, અને દરેકનો ઉપાય

1. રિટર્ન ઇ-વેરિફાય થયું નથી. વેરિફાય ન થયેલું રિટર્ન ભરાયું જ નથી એમ ગણાય છે. વેરિફાય કરવાની ડેડલાઇન રિટર્ન ભર્યાના 30 દિવસ છે; તે પછી વેરિફાય કરો તો વેરિફિકેશનની તારીખ જ ફાઇલિંગની તારીખ ગણાય, જેનાથી રિટર્ન મોડું (બિલેટેડ) ગણાઈ શકે. આધાર OTP કે નેટ બેંકિંગથી વેરિફાય કરો.

2. બેંક એકાઉન્ટ પ્રી-વેલિડેટ નથી. રિફંડ ફક્ત તમારા PAN સાથે લિંક થયેલા પ્રી-વેલિડેટ એકાઉન્ટમાં જ જાય છે. Profile, પછી My Bank Account હેઠળ એકાઉન્ટ ઉમેરો કે ફરી વેલિડેટ કરો અને તેને રિફંડ માટે નોમિનેટ કરો. PAN અને બેંક રેકોર્ડમાં નામનો મિસમેચ, બંધ એકાઉન્ટ અને ખોટો IFSC કોડ નિષ્ફળતાનાં સામાન્ય કારણો છે.

3. નિષ્ક્રિય PAN. તમારો PAN આધાર સાથે લિંક ન હોય, તો તે નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે. વિભાગ રિટર્ન પ્રોસેસ કરી શકે, પણ PAN ફરી સક્રિય ન થાય ત્યાં સુધી રિફંડ રોકી રાખે છે, અને એ સમયગાળાનું વ્યાજ ચૂકવતો નથી. હવે લિંક કરવા માટે ₹1,000 ફી લાગે છે.

4. AIS કે ફોર્મ 26AS સાથે મિસમેચ. તમારો TDS ક્લેમ ડિડક્ટરે રિપોર્ટ કરેલી રકમ કરતાં વધુ હોય, કે તમે બતાવેલી આવક AISથી અલગ હોય, તો સિસ્ટમ રિફંડ રોકી કે ઘટાડી શકે. અમારી ફોર્મ 16, AIS અને 26AS ગાઇડથી આંકડા સરખાવો, અને તફાવત ડિડક્ટરની બાજુએ હોય તો તેને TDS રિટર્ન સુધારવા કહો.

5. પ્રપોઝ્ડ એડજસ્ટમેન્ટ નોટિસ. CPC તમારા રિટર્નમાં એડજસ્ટમેન્ટ સૂચવીને તમને જવાબ આપવા કહી શકે, સામાન્ય રીતે 30 દિવસમાં. તેને અવગણવાથી પ્રોસેસિંગ મોડું થાય છે અને એડજસ્ટમેન્ટ થઈ જાય છે. e-Proceedings હેઠળ જવાબ આપો.

6. અગાઉના વર્ષની બાકી ડિમાન્ડ. વિભાગ તમને નોટિસ આપ્યા પછી રિફંડને જૂની ડિમાન્ડ સામે સરભર કરી શકે છે (જૂનો સેક્શન 245). ડિમાન્ડ સાથે અસહમત હો તો પોર્ટલ પર કારણો સાથે જવાબ આપો; ડિમાન્ડ સાચી હોય તો સરભર અંતિમ છે.

7. રિટર્ન સ્ક્રુટિની કે વેરિફિકેશન માટે પસંદ થયું. મોટાં રિફંડ, પાછલાં રિટર્નથી અલગ પડતાં રિફંડ અને અમુક કપાતના ક્લેમ પકડાઈ શકે. ત્યારે રિફંડ પરિણામની રાહ જુએ છે.

8. ડિફેક્ટિવ રિટર્ન. ડિફેક્ટ નોટિસનો જવાબ આપેલા સમયમાં, સામાન્ય રીતે 15 દિવસમાં, આપવો પડે, નહીં તો રિટર્ન અમાન્ય ગણાઈ શકે.

વિભાગ કેટલો સમય લઈ શકે

FY 2025-26 (આકારણી વર્ષ 2026-27)ના રિટર્ન પર લાગુ 1961 એક્ટ હેઠળ CPC રિટર્ન જે નાણાકીય વર્ષમાં ભરાયું તેના અંતથી નવ મહિનામાં પ્રોસેસ કરી શકે છે. જુલાઈ 2026માં ભરેલા રિટર્ન માટે આ સમય 31 ડિસેમ્બર 2027 સુધીનો છે. મોટા ભાગનાં રિટર્ન ઘણાં વહેલાં પ્રોસેસ થાય છે, પણ રિફંડ થોડાં અઠવાડિયામાં જ આવવું જોઈએ એવો કોઈ નિયમ નથી. પ્રોસેસિંગ મોડું થાય તો વ્યાજથી તમને વળતર મળે છે.

મોડા રિફંડ પર વ્યાજ

ઓક્ટોબર 2026 મુજબ રિફંડ પર વ્યાજ દરેક મહિના કે મહિનાના ભાગ માટે 0.5% છે:

• FY 2025-26ના રિટર્ન: ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 1961નો સેક્શન 244A
• ટેક્સ વર્ષ 2026-27થી: ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025નો સેક્શન 437, એ જ દરે

TDS કે એડવાન્સ ટેક્સમાંથી ઊભા થતાં રિફંડ પર, રિટર્ન ડ્યુ ડેટ સુધીમાં ભર્યું હોય તો વ્યાજ સામાન્ય રીતે આકારણી વર્ષની 1 એપ્રિલથી રિફંડ મળે તે તારીખ સુધી ગણાય છે. મોડા રિટર્નમાં તે ફાઇલિંગની તારીખથી ગણાય છે. રિફંડ નક્કી થયેલા ટેક્સના 10%થી ઓછું હોય તો વ્યાજ મળતું નથી. તમારા કારણે થયેલો વિલંબ, જેમ કે નિષ્ક્રિય PAN, વ્યાજના સમયગાળામાંથી બાદ થાય છે.

ઉદાહરણથી સમજો

સુનિતાએ FY 2025-26નું રિટર્ન 20 જુલાઈ 2026ના રોજ, ડ્યુ ડેટ પહેલાં, ₹48,000ના રિફંડના ક્લેમ સાથે ભર્યું. પ્રોસેસિંગમાં નક્કી થયેલો ટેક્સ ₹1,50,000 છે, તેથી 10% એટલે ₹15,000 થાય અને તેનું રિફંડ વ્યાજ માટે પાત્ર છે. રિફંડ 10 ડિસેમ્બર 2026ના રોજ જારી થાય છે.

• વ્યાજનો સમયગાળો: 1 એપ્રિલ 2026થી 10 ડિસેમ્બર 2026
• ગણાતા મહિના: એપ્રિલથી ડિસેમ્બર = 9 (ડિસેમ્બર અધૂરો મહિનો છે, જે પૂરો મહિનો ગણાય છે)
• વ્યાજ: ₹48,000 × 0.5% × 9 = ₹2,160

આ ₹2,160 તેને મળે તે વર્ષ (FY 2026-27)માં અન્ય સ્રોતોની આવક તરીકે ટેક્સપાત્ર છે, અને તે તેના AISમાં દેખાશે. ઘણા લોકો આ ભૂલી જાય છે અને બીજા વર્ષે મિસમેચ આવે છે.

રિફંડ રિઇશ્યૂ રિક્વેસ્ટ કેવી રીતે કરવી

જો બેંકની વિગતોને કારણે રિફંડ નિષ્ફળ ગયું હોય:

1. પોર્ટલ પર બેંક એકાઉન્ટ સુધારીને પ્રી-વેલિડેટ કરો.
2. Services, પછી Refund Reissue પર જાઓ.
3. આકારણી વર્ષ પસંદ કરો, વેલિડેટ થયેલું એકાઉન્ટ પસંદ કરો અને સબમિટ કરો.
4. આધાર OTP કે ડિજિટલ સિગ્નેચરથી ઓથેન્ટિકેટ કરો.

ફરી જારી થયેલાં રિફંડ સામાન્ય રીતે થોડાં અઠવાડિયામાં જમા થાય છે.

ફરિયાદ ક્યાં કરવી

1. ઇ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર e-Nivaran ફરિયાદ: "refund" કેટેગરી અને આકારણી વર્ષ પસંદ કરો.
2. ઇ-ફાઇલિંગ અને CPC હેલ્પલાઇન: પોર્ટલના Contact Us પેજ પર આપેલી છે. તમારો PAN અને એક્નોલેજમેન્ટ નંબર તૈયાર રાખો.
3. અધિકારક્ષેત્રના આકારણી અધિકારી (Assessing Officer): સ્ક્રુટિની કે અપીલ પછી અટકેલાં રિફંડ માટે.
4. CPGRAMS (pgportal.gov.in): વિભાગ મારફતે કરેલી ફરિયાદોનો વાજબી સમયમાં ઉકેલ ન આવે તો.

SMS કે ઇમેઇલથી આવેલી "refund" લિંક પર ક્યારેય ક્લિક ન કરો કે OTP શેર ન કરો. વિભાગ રિફંડ છોડવા માટે બેંક કે કાર્ડની વિગતો માંગતો નથી; આવા મેસેજ સામાન્ય છેતરપિંડી છે. અમારી UPI છેતરપિંડી અને શું કરવું ગાઇડમાં cybercrime.gov.in અને 1930 હેલ્પલાઇન પર રિપોર્ટ કરવાની રીત સમજાવી છે.

આવતા વર્ષે વિલંબ ટાળો

• રિટર્ન ભર્યા પછી તરત ઇ-વેરિફાય કરો.
• રિફંડ માટે એક પ્રી-વેલિડેટ બેંક એકાઉન્ટ નોમિનેટ રાખો.
• PAN અને આધાર લિંક કરો.
• રિટર્ન ભરતાં પહેલાં દરેક આંકડો AIS અને ફોર્મ 26AS સાથે મેળવો.
• દર વર્ષે વધુ TDS કપાતો હોય, તો એમ્પ્લોયરને આપેલાં ડિક્લેરેશન સુધારો, કે ઓછો એડવાન્સ ટેક્સ ભરો; જુઓ એડવાન્સ ટેક્સ ગાઇડ.
• રિટર્ન ભર્યા પછી ભૂલ ખબર પડે, તો રિવાઇઝ્ડ રિટર્નથી ઝડપથી સુધારો.

રિટર્ન ભરતાં પહેલાં ઇન્કમ ટેક્સ કેલ્ક્યુલેટરથી અપેક્ષિત રિફંડનો અંદાજ કાઢી શકો, જેથી અણધાર્યું ઇન્ટિમેશન તરત ધ્યાનમાં આવે.

મુખ્ય મુદ્દા

• પહેલાં રિટર્નનો તબક્કો અને Refund/Demand Status પેજ તપાસો; મોટા ભાગના વિલંબનું ચોક્કસ, સુધારી શકાય તેવું કારણ હોય છે.
• મુખ્ય કારણો છે વેરિફાય ન થયેલું રિટર્ન, પ્રી-વેલિડેટ ન થયેલું એકાઉન્ટ, નિષ્ક્રિય PAN અને AIS કે 26AS સાથે મિસમેચ.
• ઓક્ટોબર 2026 મુજબ મોડા રિફંડ પર મહિને 0.5% વ્યાજ મળે છે (FY 2025-26 માટે સેક્શન 244A; ટેક્સ વર્ષ 2026-27થી 2025 એક્ટનો સેક્શન 437), સિવાય કે રિફંડ નક્કી થયેલા ટેક્સના 10%થી ઓછું હોય.
• રિફંડ પરનું વ્યાજ તમને મળે તે વર્ષમાં ટેક્સપાત્ર આવક છે.
• નિષ્ફળ ક્રેડિટ માટે રિફંડ રિઇશ્યૂ કરો, પછી પણ રિફંડ અટકેલું રહે તો e-Nivaran અને CPGRAMSનો ઉપયોગ કરો.