જૂની મશીનરી પર બિઝનેસ લોન: વેલ્યુએશન અને દસ્તાવેજ

હા, તમે બિઝનેસ લોનથી જૂની મશીનરી ખરીદી શકો, પણ બેંક તેને ત્યારે જ ફાઇનાન્સ કરશે જ્યારે ભરોસાપાત્ર વેલ્યુએશન હોય, માલિકી સ્પષ્ટ હોય અને મશીનની બાકી ઉંમર લોનની મુદત કરતાં વધુ હોય. વેચનારની કિંમત કરતાં ઓછી લોન, ટૂંકી મુદત અને નવા મશીન કરતાં વધુ કાગળકામની અપેક્ષા રાખો. કોઈ પણ એડવાન્સ આપતાં પહેલાં આ બાબતો નક્કી કરી લો.

આ ગાઇડ સમજાવે છે કે લેન્ડર સેકન્ડ હેન્ડ મશીનની કિંમત કેવી રીતે આંકે છે, કયા દસ્તાવેજ માગે છે, કઈ તપાસ તમને પહેલેથી ગીરવે મુકાયેલું મશીન ખરીદવાથી બચાવે છે, અને એક ઉદાહરણ. લેન્ડર્સની પોલિસી જુદી જુદી હોય છે, તેથી અહીંના આંકડા ફક્ત ઉદાહરણ છે; તમારી બેંક પાસેથી પાકું કરી લો.

બેંકો જૂની મશીનરીને કેવી રીતે જુએ છે

નવા મશીનની કિંમત સ્પષ્ટ હોય છે (ઉત્પાદકનું ક્વોટેશન), વોરંટી હોય છે અને લાંબી ઉંમર બાકી હોય છે. જૂના મશીનમાં મૂળભૂત રીતે આમાંનું કંઈ હોતું નથી. તેથી લેન્ડર સામાન્ય રીતે ત્રણ પ્રશ્નો પૂછે છે:

1. ખરેખર તેની કિંમત કેટલી છે? તેનો જવાબ વેલ્યુએશન રિપોર્ટ આપે છે, વેચનારની માગેલી કિંમત નહીં.
2. તે કેટલો સમય ચાલશે? લોનની મુદત સામાન્ય રીતે વેલ્યુઅરે પ્રમાણિત કરેલી બાકી ઉપયોગી ઉંમરની અંદર રખાય છે.
3. શું માલિકી સ્પષ્ટ છે? વેચનાર સંપૂર્ણ માલિક હોય, તેના પર કોઈ લોન કે ચાર્જ બાકી ન હોય.

ઉદાહરણ: છ વર્ષ જૂનું પ્રેસ મશીન

આંકડા ફક્ત ઉદાહરણ માટે છે. એક યુનિટને હાઇડ્રોલિક પ્રેસ જોઈએ છે. નવાની કિંમત ₹40 લાખ છે. છ વર્ષ જૂનું ₹18 લાખમાં મળે છે.

• બેંકનો વેલ્યુઅર તપાસીને તેની કિંમત ₹15 લાખ આંકે છે, અને બાકી ઉપયોગી ઉંમર લગભગ 7 વર્ષ.
• માનો કે બેંક કિંમત અને વેલ્યુમાંથી ઓછીના 75% ફાઇનાન્સ કરે છે: 75% × ₹15 લાખ = ₹11.25 લાખ લોન.
• ખરીદનારનો પોતાનો ફાળો = ₹18 લાખ − ₹11.25 લાખ = ₹6.75 લાખ (₹18 લાખના 25% એટલે ₹4.5 લાખ નહીં).
• મુદત બાકી ઉંમરની અંદર 4 વર્ષ, ઉદાહરણ તરીકે 11.5% વ્યાજ: EMI = ₹29,350, કુલ વ્યાજ લગભગ ₹2,83,806.

માગેલી કિંમત અને વેલ્યુએશન વચ્ચેનો તફાવત સૌથી સામાન્ય આંચકો છે. જો તમે વેચનારને ₹18 લાખનું વચન આપી દીધું હોય, તો વધારાના ₹2.25 લાખ તમારે જાતે ભેગા કરવા પડશે. કાં તો કિંમત વેલ્યુએશનની નજીક લાવો કે સહી કરતાં પહેલાં માર્જિનની વ્યવસ્થા કરો. બીજી મુદતો EMI કેલ્ક્યુલેટરમાં અજમાવો.

દસ્તાવેજોની ચેકલિસ્ટ

વેચનાર પાસેથી:

• મશીનનું મૂળ ખરીદ ઇન્વોઇસ (ઉંમર અને માલિકી બતાવવા)
• હાલના વેચાણનું ટેક્સ ઇન્વોઇસ તમારા બિઝનેસના નામે, જ્યાં લાગુ પડે ત્યાં GST સાથે
• મશીન ફાઇનાન્સ થયું હોય તો વેચનારના લેન્ડરનું નો-ડ્યુઝ સર્ટિફિકેટ અને ચાર્જ રિલીઝ પત્ર
• વેચનાર કંપની કે ફર્મ હોય તો બોર્ડ રિઝોલ્યુશન કે ઓથોરિટી લેટર
• જાળવણી અને સર્વિસ રેકોર્ડ, જો ઉપલબ્ધ હોય

મશીન વિશે:

• બેંકના પેનલ વેલ્યુઅર કે ચાર્ટર્ડ એન્જિનિયરનો વેલ્યુએશન રિપોર્ટ, જેમાં હાલત, ઉંમર, બાકી ઉંમર અને વાજબી કિંમત હોય
• મેક, મોડલ અને સીરિયલ નંબર પ્લેટ દર્શાવતા ફોટા
• ઇન્સ્ટોલેશન અને વીજળીની જરૂરિયાત, અને રિફર્બિશમેન્ટનું કોઈ બિલ

તમારા તરફથી:

• બિઝનેસ અને માલિકોનું KYC, ઉદ્યમ સર્ટિફિકેટ, GST રજિસ્ટ્રેશન
• બેંક સ્ટેટમેન્ટ અને ITR કે નાણાકીય પત્રકો (લેન્ડર સામાન્ય રીતે 2-3 વર્ષના માગે છે)
• ક્વોટેશન કે વેચાણ કરાર, અને મશીન તમારા ઉત્પાદનમાં કેવી રીતે બંધબેસે છે તેની નોંધ
• માર્જિન મનીનો પુરાવો

માલિકી અને ચાર્જની તપાસ

બીજા લેન્ડર પાસે ગીરવે કે હાઇપોથિકેટ થયેલા મશીન પર તે લેન્ડર તમે ખરીદ્યા પછી પણ દાવો કરી શકે. ચુકવણી પહેલાં:

• તમારી બેંક પાસે વેચનારના નામે CERSAI રજિસ્ટ્રી (સિક્યોરિટી ઇન્ટરેસ્ટની કેન્દ્રીય રજિસ્ટ્રી)માં સર્ચ કરાવો, અને પાકું કરો કે તે એસેટ પર કોઈ ચાર્જ નોંધાયેલો નથી.
• વેચનાર કંપની હોય તો ચાર્જ રજિસ્ટ્રાર ઓફ કંપનીઝમાં તેના ફાઇલિંગમાં પણ દેખાઈ શકે; તમારી બેંક કે CA તપાસી શકે.
• છેલ્લી ચુકવણી પહેલાં વેચનારના લેન્ડરનો રિલીઝ પત્ર ચોક્કસ લો.
• ચુકવણી બેંક મારફતે કરો, શક્ય હોય તો સીધી ઇન્વોઇસ પર લખેલા વેચનારના ખાતામાં, જેથી ટ્રેલ દસ્તાવેજો સાથે મેળ ખાય.

યોજના અને સબસિડીના પ્રશ્નો

ઘણી સરકારી યોજનાઓ અને સબસિડી કાર્યક્રમો નવા પ્લાન્ટ અને મશીનરી માટે બનેલા હોય છે, અને કેટલાક લેન્ડર્સની પોતાની પ્રોડક્ટ્સ રિફર્બિશ્ડ કે સેકન્ડ હેન્ડ એસેટને બાકાત રાખે છે. જો તમે કેપિટલ કે વ્યાજ સબસિડીની આશા રાખતા હો, તો યોજનાની ગાઇડલાઇન્સ વાંચો કે અમલ કરતી એજન્સીને લેખિતમાં પૂછો કે જૂનું મશીન પાત્ર છે કે નહીં. સબસિડી કેવી રીતે રચાય છે તે માટે MSME કેપિટલ સબસિડી વિ. વ્યાજ સબસિડી જુઓ. જો લોન કોઈ ગેરંટી હેઠળ કોલેટરલ વગરની હોય, તો પૂછો કે ગેરંટી આ એસેટને કવર કરે છે કે નહીં; CGTMSE ગેરંટી વગરની લોન જુઓ.

નિર્ણય પહેલાં બેંકને પૂછો

• શું તમે સેકન્ડ હેન્ડ મશીનરી ફાઇનાન્સ કરો છો, અને કેટલી જૂની સુધી?
• વેલ્યુના કેટલા ટકા લોન આપશો, અને કયા આંકડામાંથી ઓછા પર?
• વેલ્યુએશન કોણ કરશે, ફી કોણ ભરશે અને કેટલો સમય લાગશે?
• મહત્તમ મુદત કેટલી મળશે?
• શું મશીન તમારી પાસે હાઇપોથિકેટ થશે, અને તમે ચાર્જ રજિસ્ટર કરશો?
• શું ખરીદીની તારીખથી વીમો જોઈએ?

સામાન્ય ભૂલો

• વેલ્યુએશન પહેલાં મોટો એડવાન્સ આપવો. વેલ્યુઅર ઓછી કિંમત આંકે, તો તમે એડવાન્સ ગુમાવવા અને વધુ માર્જિન ભેગું કરવા વચ્ચે ફસાઈ જાઓ.
• રોકડ કે અનૌપચારિક વેચાણ સ્વીકારવું. યોગ્ય ઇન્વોઇસ અને ચુકવણી ટ્રેલ વગર બેંક ફાઇનાન્સ ન કરી શકે અને તમારા ચોપડામાં એસેટ ન દેખાય.
• બાકી ઉંમરની અવગણના. 5 વર્ષની લોન પર 15 વર્ષ જૂનું મશીન મંજૂર થવું મુશ્કેલ છે, અને થાય તો પણ રિપેરનો ખર્ચ EMIના પૈસા ખાઈ શકે.
• ચાર્જની તપાસ છોડી દેવી. અગાઉનો લેન્ડર મશીન જપ્ત કરે તો સૌથી સસ્તું મશીન સૌથી મોંઘું પડી શકે.
• ફક્ત કિંમતની સરખામણી. પરિવહન, રિફર્બિશમેન્ટ અને બંધ રહેવાનો સમય પણ ઉમેરો. કેટલાક ઉપયોગ માટે લીઝ વધુ સારી હોઈ શકે; બિઝનેસ સાધનો ખરીદવા કે લીઝ પર લેવા જુઓ.

કંઈ ખોટું થાય તો

જો બેંક કારણ વગર નિર્ણયમાં વિલંબ કરે, જાહેર ન કરેલા ચાર્જ લગાવે કે જવાબ ન આપે, તો બ્રાન્ચ અને પછી બેંકના ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ ઓફિસરને લખો. 30 દિવસમાં સંતોષકારક જવાબ ન મળે તો cms.rbi.org.in પર RBI ઇન્ટિગ્રેટેડ ઓમ્બડ્સમેન સમક્ષ ફરિયાદ કરો (RBI નિયંત્રિત બેંકો અને NBFC માટે). મશીનની હાલત કે માલિકી અંગે વેચનાર સાથેનો વિવાદ તમારા કોન્ટ્રાક્ટ, ગ્રાહક કે સિવિલ ઉપાયોનો મામલો છે, ઓમ્બડ્સમેનનો નહીં. તેથી ચુકવણી પહેલાં મશીનની હાલત, ઉંમર અને માલિકી વેચાણ કરારમાં લખાવી લેવી એ વધુ એક જરૂરી પગલું છે.

મુખ્ય મુદ્દા

• બેંકો જૂની મશીનરી પર વેચાણ કિંમત અને વેલ્યુએશનમાંથી ઓછી રકમ પર લોન આપે છે, તેથી નવા મશીન કરતાં વધુ માર્જિન લાવવાની તૈયારી રાખો.
• મુદત સામાન્ય રીતે મશીનની પ્રમાણિત બાકી ઉંમરની અંદર રખાય છે.
• વેચનારનું મૂળ ઇન્વોઇસ, યોગ્ય ટેક્સ ઇન્વોઇસ અને ચાર્જ રિલીઝ પત્ર લો; તમારી બેંક પાસે CERSAI સર્ચ કરાવો.
• ઘણી સબસિડી યોજનાઓ ફક્ત નવું મશીન કવર કરે છે; ભરોસો રાખતાં પહેલાં પાકું કરો.
• વેલ્યુએશન અને બેંકની સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી હાથમાં ન આવે ત્યાં સુધી મોટો એડવાન્સ ન આપો.